بررسی عوامل موثر برتجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوکارشناسی ارشد دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2 مسوول مکاتبات): دانشیار موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 دانشیار، بخش گیاه پزشکی، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

4 استادیار موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: آفت‌کش‌های تاریخ منقضی در سراسر جهان به­عنوان یک چالش زیست محیطی مطرح می‌باشند. از این رو برای جلوگیری از آسیب‌های زیست محیطی ناشی از این سموم نیازمند شناخت کافی از عوامل موثر بر تجزیه آن­ها به منظور برنامه ریزی دقیق و مطمئن هستیم. هزینه بازسازی و یا معدوم‌سازی آفت‌کش‌های تاریخ منقضی در مواردی از تولید اولیه آفت‌کش‌ها نیز بیشتر است.
روش بررسی: این تحقیق به منظور بررسی امکان به­کارگیری سموم تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی انجام شده است. به ­این منظور آزمایش‌های کنترل کیفی نمونه‌ها براساس دستورالعمل‌های فائو، CIPAC و شرکت‌های سازنده آفت‌کش‌ها انجام شد.
یافته ها: نتایج حاصل براساس گروه‌های مختلف آفت‌کش، حالت فیزیکی فرمولاسیون علف‌کش‌ها، شرکت‌های تولید کننده، تاریخ تولید علف‌کش‌ها و موقعیت اقلیمی انبارهای نگهداری آن­ها دسته‌بندی گردید. تجزیه و تحلیل آماری توسط آزمون Chi-Square جهت تعیین اختلاف بین متغیرهای مورد مطالعه و آزمون ریسک (Risk) جهت نشان‌ دادن ریسک نسبی تجزیه شدن با کمک نرم افزار SPSS-18 انجام شد.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد همبستگی معنا داری بین مدت زمان پس از تولید علف‌کش‌ها و درصد تجزیه ‌شدن آن­ها وجود دارد. درصد تجزیه در حشره/کنه‌کش‌های تاریخ منقضی بیشتر از علف‌کش‌ها و درصد تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی بیشتر از قارچ‌کش‌ها بود. درصد تجزیه علف‌کش‌هایی که در داخل کشور فرموله شده بودند معادل 52 درصد و علف‌کش‌های هندی/‌ چینی معادل 67 درصد بود. نتایج نشان داد که علف‌کش‌های مایع معادل 55 درصد و علف‌کش‌های جامد معادل 26 درصد تجزیه شده بودند. همچنین بین چهار منطقه آب و هوایی محل‌های نگهداری علف‌کش‌ها به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری رابطه آماری معنی‌داری وجود نداشت.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره2، پاییز 1395

 

بررسی عوامل موثر برتجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی

 

الهام شاهین فر [1]

احمد حیدری [2]*

heidari419@yahoo.com

محمدرضا دماوندیان[3]

بابک حیدری علیزاده[4]

تاریخ دریافت:08/04/93

تاریخ پذیرش:05/12/93

 

چکیده

زمینه و هدف: آفت‌کش‌های تاریخ منقضی در سراسر جهان به­عنوان یک چالش زیست محیطی مطرح می‌باشند. از این رو برای جلوگیری از آسیب‌های زیست محیطی ناشی از این سموم نیازمند شناخت کافی از عوامل موثر بر تجزیه آن­ها به منظور برنامه ریزی دقیق و مطمئن هستیم. هزینه بازسازی و یا معدوم‌سازی آفت‌کش‌های تاریخ منقضی در مواردی از تولید اولیه آفت‌کش‌ها نیز بیشتر است.

روش بررسی: این تحقیق به منظور بررسی امکان به­کارگیری سموم تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی انجام شده است. به ­این منظور آزمایش‌های کنترل کیفی نمونه‌ها براساس دستورالعمل‌های فائو، CIPAC و شرکت‌های سازنده آفت‌کش‌ها انجام شد.

یافته ها: نتایج حاصل براساس گروه‌های مختلف آفت‌کش، حالت فیزیکی فرمولاسیون علف‌کش‌ها، شرکت‌های تولید کننده، تاریخ تولید علف‌کش‌ها و موقعیت اقلیمی انبارهای نگهداری آن­ها دسته‌بندی گردید. تجزیه و تحلیل آماری توسط آزمون Chi-Square جهت تعیین اختلاف بین متغیرهای مورد مطالعه و آزمون ریسک (Risk) جهت نشان‌ دادن ریسک نسبی تجزیه شدن با کمک نرم افزار SPSS-18 انجام شد.

نتیجه گیری: نتایج نشان داد همبستگی معنا داری بین مدت زمان پس از تولید علف‌کش‌ها و درصد تجزیه ‌شدن آن­ها وجود دارد. درصد تجزیه در حشره/کنه‌کش‌های تاریخ منقضی بیشتر از علف‌کش‌ها و درصد تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی بیشتر از قارچ‌کش‌ها بود. درصد تجزیه علف‌کش‌هایی که در داخل کشور فرموله شده بودند معادل 52 درصد و علف‌کش‌های هندی/‌ چینی معادل 67 درصد بود. نتایج نشان داد که علف‌کش‌های مایع معادل 55 درصد و علف‌کش‌های جامد معادل 26 درصد تجزیه شده بودند. همچنین بین چهار منطقه آب و هوایی محل‌های نگهداری علف‌کش‌ها به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری رابطه آماری معنی‌داری وجود نداشت.

واژه­های کلیدی: علف‌کش‌های تاریخ منقضی، مناطق آب و هوایی، تاریخ تولید، حالت فیزیکی فرمولاسیون.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Autumn 2016

 

 

 

 

 


Investigation of the Factors Affecting the Degradation of Expired Herbicides Stockpiles of Agricultural Supportive

Services Company

 

Elham Shahinfar [5]

Ahmad Heidari [6]*

heidari419@yahoo.com

Mohammad Reza Damavandian [7]

Babak Heidari Alizadeh[8]

 

Abstract

Background and Objective: Expired pesticides are a major problem in many countries. Thus, we need to know the effective factors in pesticides degradation to prevent environmental damage of them. In many cases restructuring or demolition costs of the expired pesticides are more than their primary production.

Method: This study investigated the possibility of applying the expired pesticides stockpiles of agricultural supportive services company. Quality control tests were performed according to the FAO, CIPAC and pesticide manufacturers' guidelines.

Results: The results were classified based on the different groups of pesticides, physical state of herbicides formulation, producing companies, date of production and location of warehouses. Data were analyzed by Chi-Square test, in case of significance. The risk test was performed to determine the relative risk for the variables using SPSS-18 software.

Conclusion: Result showed a significant correlation between the time lagged after production of herbicides and degradation percentage of herbicides. The degradation percent of expired insecticides was highest and that of expiered herbicides and fungicides was at the second and third rank, respectively. The degradation percent of the expired herbicides formulated in the country was 52% and that of the expired herbicides formulated in India/China was 67%. The results show that 55% of the herbicides with liquid formulation and 26% of the herbicides with solid formulation were degraded. Considering the degradation rate of herbicides, there is no statistically significant difference between the warehouses at 4 climatic regions.

Key words: expired herbicides, climate zones, date of production, physical state of the formulation.

 

 

مقدمه

 

آفت‌کش‌ها مخلوط پیچیده‌ای از ترکیبات آلی و غیر آلی هستند که شامل ماده مؤثره و مواد همراه می‌باشند. با گذشت زمان این مخلوط پیچیده دچار تغییرات فیزیکی و شیمیایی شده است (1). که می‌تواند تولید فرآورده‌های فرعی کند. مواد فرعی تولید شده گاهی سمیت بیشتر نسبت به تولیدات اصلی دارند (2). در موردآفت‌کش‌ها نیز مانند سایر کالا‌ها یک محدوده زمانی از طرف شرکت سازنده تحت عنوان مدت زمان قابل استفاده بودن(Expiry date) بر روی برچسب سموم ذکر می‌شود. اگر این محدوده زمانی روی برچسب سموم ذکر نشده باشد دوره زمانی دو ساله برای آن در نظر گرفته می‌شود. معمولا آفت‌کش‌ها می‌توانند مدتی پس از دوره ماندگاری (Shelf life) خود نیز مورد استفاده قرار گیرند (3).

از نظر سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد[9](FAO) آفت‌کش‌های سنواتی[10] شامل آفت‌کش‌هائی می‌باشند که دیگر نمی‌توانند برای هدف اصلی و یا اهداف دیگر مورد استفاده قرار گیرند بنابراین نیاز به معدوم سازی دارند (3). این سموم شامل آفت‌کش های ممنوع شده به لحاظ مخاطرات بهداشتی و زیست محیطی، سموم تاریخ مصرف گذشته، سموم خراب شده، سموم صدمه دیده، ترکیبات بی نام و ظروف آلوده خالی می باشند (5). این سموم همچنین می‌توانند شامل سمومی که بعد از کنترل آفات به صورت مازاد باقی مانده و در انبار ها دچار تغییرات فیزیکی و شیمیایی می شوند نیز باشند. در این حالت ممکن است اثرات سمی روی گیاهان و یا خطر سمیت برای انسان‌ها و محیط زیست داشته باشند (4، 6).

فائو شش عامل کلیدی شامل سموم ممنوع شده، انبارهای نامناسب و مدیریت انبارداری ضعیف، بسته بندی و تولیدات نامناسب، کمک های مالی و خرید بیش از حد نیاز، هماهنگی ناکافی در بین و درون سازمان‌های کمک کننده و منافع تجاری و عوامل پنهان را عامل تجمع آفت‌کش‌های سنواتی معرفی می‌کند (3).

تخمین‌های متفاوتی از میزان سموم منقضی و ممنوع شده در جهان وجود دارد. برخی محققین میزان این ذخایر را در کشور‌های در حال توسعه بین 440 تا 550  هزار تن تخمین می‌زنند (10). فائو تخمین زده است در حدود نیم میلیون تن از آفت‌کش‌های تاریخ منقضی‏‏‏‏ در سراسر انبارهای دنیا وجود دارد(8). براساس برآوردهای فائو بیش از 20 درصد ذخایر سموم سنواتی، آلاینده های آلی پایدار[11] هستند. باقی مانده آلاینده‌های آلی پایدار توسط فرآیندهای زیست محیطی و اقلیمی به مسافت‌های دور منتقل می‌شود (2). سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که قرار گرفتن در معرض آفتکش‌ها سالانه سه میلیون نفر را دچار مسمومیت حاد می‌کند و 20000 نفر از این قربانیان می‌میرند. تخمین‌های دیگر نشان می‌دهد سالانه 25000 نفر در کشورهای در حال توسعه دچار مسمومیت می‌شوند (9).

براساس توصیه‌های فائو لازم است قبل از هر اقدام در خصوص سموم تاریخ منقضی مشخص شود که آیا امکان استفاده از این ترکیبات هنوز وجود دارد یا خیر. تاریخ منقضی شدن یک ترکیب آفت‌کش به معنی عدم امکان استفاده از ترکیب نمی‌باشد. ترکیب مورد نظر اگر در شرایط خوبی انبار شده باشد ممکن است هنوز سالم بوده و امکان بکارگیری آن وجود داشته باشد. بنابراین توصیه شده این ترکیبات تا حد ممکن مجددا مورد آزمایش‌های کنترل کیفی قرار گرفته و در صورت مطابقت با شرایط استاندارد بر روی برچسب آن­ها کلمه تاریخ انجام آزمایش ذکر شود تا امکان بهره‌برداری از آن­ها وجود داشته باشد.

مشکلات ناشی از وجود سموم تاریخ منقضی یک چالش جهانی است و عدم ذخیره‌سازی ایمن و درست آنها پیامد‌های ناگواری برای اکوسیستم و انسان‌ها ایجاد خواهد کرد. پسماند خطرناک آفت‌کش‌هایی که به درستی ذخیره و انبار نشده باشند به بیرون نشت کرده و مشکلاتی را برای انسان و محیط زیست ایجاد می‌کند. بسیاری از کشاورزان به علت عدم دسترسی به اطلاعات بروز برای نگهداری سموم تاریخ منقضی در معرض خطر مسمومیت قرار دارند (6). نتیجه این مسئله نشت مواد به بیرون، ورود آن­ها به آب های سطحی، روان آب‌ها، آب‌های زیر‌زمینی و ایجاد آلودگی در آنها است. سموم با فرمولاسیون مایع می‌توانند از نقاط ضعیف ظروف و درزها و قسمت‌های زخمی شده به بیرون نشت کنند. بعضی از آفت‌کش‌ها در طول مدت نگهداری اسیدی‌تر شده و باعت خوردگی ظروف فلزی و در نهایت نشت مواد سمی به بیرون می شوند(10). محصولات غذایی در زمین‌های آلوده کشت و آب‌های آلوده برای آبیاری و آشامیدن استفاده می‌شود (6). آبشویی این پسماندهای خطرناک می تواند منجر به مسمومیت های مزمن در کل جامعه  شود که نتیجه آن ایجاد انواع سرطان، اختلال در تولید مثل و مشکلات عصبی است (7).

در ایران از ابتدای سال 1360 خرید سموم بر عهده شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی گذارده شد و این وضعیت تا سال 1386 ادامه یافت. در طی این مدت سموم مازاد خریداری شده در انبارهای شرکت خدمات حمایتی که در استان‌های مختلف کشور قرار دارد نگهداری شده است (11). این تحقیق با هدف بررسی تاثیر شرایط آب و هوائی محل‌های نگهداری بر میزان فساد علف کش های تاریخ منقضی و همچنین وضعیت تجزیه آنها براساس حالت فیزیکی فرمولاسیون، شرکت‌های تولید کننده و مدت زمان پس از تولید علف‌کش‌های تولید شده انجام شده است.

روش بررسی

در واقع این تحقیق بخشی از یک طرح پژوهشی گسترده است که به منظور بررسی امکان بکارگیری سموم تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی انجام شده است. انواع آفتکش‌های تاریخ منقضی بصورت پراکنده در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی در استان‌های مختلف وجود داشت. نمونه‌برداری به منظور کنترل فیزیکو شیمیائی براساس شماره بچ تولیدی از انبارها انجام گرفت. آزمایش‌های کنترل کیفی فیزیکوشیمیائی براساس نوع فرمولاسیون روی نمونه‌های جمع آوری شده انجام گرفت این آزمایش‌ها شامل تعیین درصد ماده مؤثره (برای تمامی فرمولاسیون‌ها)، تعیین pH، تعیین اسیدیته، پایداری در گرما و پایداری امولسیونی برای فرمولاسیون های EC، تست الک تر، تر شوندگی، پایداری تعلیق و پایداری درسرما برای فرمولاسیون های پودری و ... می‌باشد، براساس دستورالعمل‌های فائو، [12]CIPAC (12و13). شرکت‌های سازنده انجام شد. نتایج آزمایش‌های کنترل کیفی این آفت‌کش‌ها چنانچه خارج از حدود استانداردهای مورد نظر بود به عنوان سموم رد شده ‌(تجزیه شده)‌ و در صورتی که در محدوده استاندارد قرار داشت به عنوان سموم تائید شده (ماندگار) محسوب گردید.

در نهایت نتایج براساس متغیر گروه آفتکش، موقعیت اقلیمی انبارهای محل نگهداری علف‌کش‌های تاریخ منقضی، حالت فیزیکی فرمولاسیون علف‌کش، شرکت تولید کننده و تاریخ تولید علف‌کش‌ها دسته بندی و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تجزیه و تحلیل آماری با آزمون Chi-Square جهت تعیین اختلاف بین گروه‌های مختلف آفت‌کش ها، حالت فیزیکی فرمولاسیون علف‌کش‌ها، شرکت‌های تولید کننده و همچنین مناطق اقلیمی محل‌های نگهداری علف‌کش ها به لحاظ  تجزیه شدن و ماندگاری روی اطلاعات طبقه بندی شده انجام و در صورت معنی‌دار بودن، آزمون ریسک ‌(Risk) جهت نشان دادن خطر نسبی تجزیه شدن و نسبت شانس[13](OR) تجزیه شدن در فاصله اطمینان ‌(CI)[14] 95‌ درصد برای متغیرهای مورد بررسی به صورت دو به دو با کمک نرم افزار SPSS-18 انجام شد.

لازم به توضیح است که شانس در این آزمایش نسبت تعداد نمونه‌های تجزیه شده به تعداد نمونه‌های سالم در هر گروه می‌باشد و برای مقایسه دو گروه به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری از نسبت شانس دو گروه با هم استفاده شد. همچنین ریسک نسبی معادل نسبت نمونه‌هایی است که در یک گروه دچار تجزیه شده‌اند. به عبارت دیگر با کمک آزمون ریسک امکان تخریب آفت‌کش‌ها در دسته‌بندی های مورد مطالعه مشخص می‌شود.

نتایج

مقایسه گروه‌های مختلف آفت‌کش‌های تاریخ منقضی به لحاظ تجزیه شدن

برای مقایسه میزان تجزیه شدن نمونه‌های آفت‌کش از گروه‌های مختلف تعداد 1311 نمونه از سموم تاریخ منقضی مورد بررسی قرار گرفت. با استفاده از آزمون Chi-Square مشخص گردید که رابطه آماری معناداری بین گروه‌های مختلف آفت‌کش‌ها به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری وجود دارد(01/0P< ، 4df= ، 43/132X2=)(جدول1)(شکل1).


 

جدول 1- وضعیت تجزیه شدن آفت‌کش های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس گروه های آفت‌کش

Table 1- Degradation status of expired pesticides stockpiles in agricultural Supportive Services Company based on the pesticides group


نتیجه

تست شیمیای

گروه های آفت‌کش

جمع

نتیجه آزمون آماری

حشره کنه‌کش

قارچ کش

علف کش

نماتد‌کش

متفرقه

رد شده

145

141

339

4

0

629

*43/132X2=

قبول شده

59

250

297

64

12

682

4df =

جمع

204

391

636

68

12

1311

 

  * معنی دار در سطح احتمال 01/0

 

شکل1-درصد تجزیه شدن آفت‌کش های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس گروه  آفت‌کش

Figure 1- Degradation percentage of expired pesticides stockpiles in agricultural Supportive
 Services Company based on pesticides group

 

 

با تعیین نسبت شانس(OR) تجزیه شدن هر گروه در حدود اطمینان 95 درصد مشخص گردید که حشره‌کش/کنه‌کش‌ها از شانس بیش­تری برای تجزیه شدن نسبت به علف‌کش‌ها (153/2 OR=)، قارچ‌کش ها (357/4 OR=) و نماتد‌کش ها (322/39 OR=) پس از منقضی شدن برخوردار هستند. همچنین علف‌کش‌ها نسبت به قارچ‌کش‌ها (024/2 OR=) و نماتد‌کش‌ها (263/18 OR=) شانس بیشتری برای تجزیه شدن دارا می باشند و نهایتا قارچ‌کش‌ها نسبت به نماتد‌کش‌ها شانس بیش­تری برای تجزیه شدن دارند(024/9 OR=). همچنین ریسک نسبی به منظور تعیین نسبت خطر تجزیه شدن در هر مقایسه اندازه‌گیری شد. ریسک تجزیه شدن حشره/کنه‌کش‌ها نسبت به علف‌کش‌ها 334/1، نسبت به قارچ‌کش‌ها 971/1 و نسبت به نماتد‌کش‌ها 083/12 بود. همچنین ریسک تجزیه شدن علف‌کش‌ها نسبت به قارچ‌کش‌ها 478/1 و نسبت به نماتدکش‌ها 061/9 اندازه گیری شد. ریسک تجزیه شدن قارچ‌کش‌ها نسبت به نماتد کش‌ها 13/6 بود (جدول2).

 

 

جدول2-نسبت شانس (OR) و ریسک نسبی  رد شدن در تست فیزیکو شیمیائی در نمونه‌های آفت‌کش تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی بر اساس گروه‌های آفت‌کش

Table 2- Odd ratio and relative risk of rejection of expired pesticides stockpiles in agricultural Supportive Services Company in quality control test based on pesticides group


 

مقدار

حدود اعتماد 95%

حدبالا

حدپائین

نسبت شانس(حشره/ کنه‌کش به علف‌کش)

153/2

532/1

026/3

ریسک نسبی تجزیه شدن

334/1

19/1

494/1

نسبت شانس (حشره/کنه‌کش به قارچ‌کش)

357/4

021/3

286/6

ریسک نسبی تجزیه شدن

971/1

682/1

309/2

نسبت شانس (حشره/ کنه‌کش به نماتد‌کش)

322/39

698/13

876/112

ریسک نسبی تجزیه شدن

083/12

651/4

393/31

(علف‌کش به قارچ‌کش) نسبت شانس

024/2

563/1

621/2

ریسک نسبی تجزیه شدن

478/1

271/1

719/1

(علف کش به نماتد کش) نسبت شانس

263/18

572/6

751/50

ریسک نسبی تجزیه شدن

061/9

492/3

512/23

(قارچ ‌‌کش به نماتدکش) نسبت شانس

024/9

218/3

303/25

ریسک نسبی تجزیه شدن

13/6

348/2

008/16


 


بررسی روند تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی براساس مدت زمان پس از تولید

تعداد 584 نمونه علف‌کش تاریخ منقضی براساس مدت زمان پس از تولید دسته‌بندی و همبستگی بین مدت زمان پس از تولید علف‌کش‌ها و درصد تجزیه شدن آن­ها محاسبه گردید. نتایج آماری نشان داد که بین مدت زمان پس از تولید علف‌کش‌ها و درصد تجزیه شدن آن­ها همبستگی معنا داری وجود دارد ( 01/0 P< ، 6n=،951/0r=) (جدول3) (شکل2).

 

جدول3- درصد تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبار‌های شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس مدت زمان پس از تولید

Table 3- Degradation percentage of expired herbicides stockpiles in Agricultural Supportive Services Company based on the time lagged after production of pesticide


 

مدت زمان پس از  تولید علف‌کش‌ها (سال)

درصد

تجزیه شدن

نتیجه آزمون آماری

3

41 %

 

4

39 %

951/0=r

5

53 %

6

68 %

*004/0= P

7

79 %

8

77 %

 

 

 

 

                                                    

 

 

 

 

* معنی دار در سطح احتمال 01/0

 

شکل2-همبستگی بین درصد تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی  موجود در انبار‌های شرکت خدمات حمایتی کشاورزی با مدت زمان پس از تولید علف‌کش ها

Figure 2- Correlation between the times lagged after production and the percentage degradation of herbicides stockpiles in Agricultural Supportive Services Company warehouse


 


تاثیر مناطق آب و هوایی انبارهای ­­­­­­محل‌ نگهدای علف‌کش‌های تاریخ منقضی بر تجزیه شدن آن­ها

تعداد 616 نمونه از علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی که در بازه زمانی 1380 تا 1387 تولید شده بودند در چهار منطقه آب و هوایی معتدل شمالی، معتدل جنوبی،کوهستانی، بیابانی و نیمه بیابانی دسته بندی و به لحاظ تجزیه شدن مورد مطالعه قرار گرفتند. با استفاده از آزمون Chi-Square مشخص گردید که رابطه آماری معناداری بین چهار منطقه آب و هوایی محل نگهداری علف‌کش‌های تاریخ منقضی به لحاظ تجزیه شدن علف‌کش‌ها وجود ندارد(01/0 P> ، 3df= ، 501/7 X2=)(جدول4). براین اساس می‌توان نتیجه گیری نمود که شرایط آب و هوائی مناطق مختلف انبارداری تاثیر معنی داری بر میزان تجزیه شدن سموم علف‌کش‌نداشته است.

 

جدول4- وضعیت تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی براساس مناطق آب و هوایی محل نگهداری آن­ها

Table 4- Degradation status of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company based on the climate regions

نتیجه تست شیمیایی

مناطق آب و هوایی

جمع

نتیجه آزمون آماری

معتدل شمالی

معتدل جنوبی

کوهستانی

بیابانی و نیمه بیابانی

ردشده

37

7

59

219

322

 

قبول شده

28

13

74

179

294

n.s501/7 X2=

جمع

65

20

133

398

616

3df=

n.s : غیر معنی دار

 

 

 

 

 

 


 

 

مقایسه وضعیت  تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی براساس نوع شرکت‌های تولید‌کننده

تعداد 435 نمونه از علف‌کش تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی که در بازه زمانی 1380 تا 1387 تولید شده بودند براساس دو گروه تولیدات داخلی و شرکت‌های هندی/چینی دسته‌بندی و به لحاظ تجزیه شدن مورد مطالعه قرار گرفتند. با استفاده از آزمون Chi-Square مشخص گردید که رابطه آماری معناداری به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری بین تولیدات شرکت‌های داخلی با شرکت‌های هندی/چینی وجود دارد(01/0P< ،1df= ،204/8X2=) (جدول5).

 

 

جدول5-وضعیت تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی  براساس شرکت تولید کننده

Table 5- Degradation status of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company based on the producing companies


نتیجه تست شیمیایی

شرکت های تولید کننده

نتیجه آزمون آماری

ایرانی

هندی/چینی

جمع

رد شده

160

85

245

*204/8X2=

قبول شده

148

42

190

جمع

308

127

435

1 =df

*                           معنی دار در سطح احتمال 01/0

 

 

براساس بررسی صورت گرفته مشخص گردید که درصد تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی که در داخل کشور فرموله شده بودند معادل 52 درصد و تجزیه شدن علف‌کش‌های تولید شده در کشورهای هند و چین معادل 67  درصد بوده است.

 

 

 

شکل3- درصد تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس شرکت تولید کننده

Figure 3- Degradation percentage of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company based on the producing companies

 

 

با توجه به معنی دار شدن آزمون Chi-Square، نسبت‌ شانس(OR) تجزیه شدن علف‌کش‌های ایرانی به علف‌کش‌های هندی/ چینی در حدود اطمینان 95 درصد با استفاده از آزمون ریسک (Risk) تعیین گردید. همچنین ریسک نسبی به منظور تعیین نسبت خطر تجزیه شدن در تولیدات ایرانی به خطر تجزیه شدن در تولیدات هندی/چینی اندازه‌گیری شد (جدول6).

 

 

جدول6- نسبت شانس(OR) و ریسک نسبی رد شدن در تست فیزیکو شیمیائی در نمونه های علف‌کش‌تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی بر اساس شرکت های تولید کننده

Table 6- Odd ratio and relative risk of rejection of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company in quality control test based on the producing companies

 

حدود اعتماد 95%

علف‌کش‌ها

مقدار

حدبالا

حدپایین

نسبت شانس (ایرانی به هندی/چینی)

534/0

823/0

347/0

ریسک نسبی تجزیه شدن

776/0

913/0

 660/0

 

 

نتایج نشان داد ریسک تجزیه شدن علف‌کش‌های تاریخ منقضی تولید داخلی نسبت به علف‌کش‌های هندی/ چینی معادل 776/0 است، عدد ریسک کوچکتر از یک نشان دهنده آن است که علف‌کش‌های فرموله شده در داخل کشور خطر تجزیه شدن کمتری نسبت به علف‌کش‌های وارداتی(هندی/چینی) دارند.

 

مقایسه حالت فیزیکی فرمولاسیون علف‌کش‌های تاریخ منقضی به لحاظ تجزیه شدن  

تعداد 616 نمونه از علف‌کش‌های تاریخ منقضی که از سال 1380 تا 1387 تولید شده بودند بر‌اساس حالت فیزیکی فرمولاسیون(جامد و مایع) گروه بندی گردید و وضعیت تجزیه آنها مورد مطالعه قرار گرفت. با استفاده از آزمون Chi-Square مشخص گردید که رابطه آماری معناداری بین حالت های فیزیکی علف‌کش‌ها به لحاظ تجزیه شدن و ماندگاری وجود دارد(01/0 P< ، 1df= ، 356/19 X2=)(جدول7).

 

 

جدول7- وضعیت تجزیه علف کش های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی  براساس حالت فیزیکی فرمولاسیون

Table 7- Degradation status of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive ServicesCompany based on the physical state of formulation


نتیجه تست شیمیایی

حالت فیزیکی علف‌کش‌ها

نتیجه آزمون آماری

جامد

مایع

جمع

رد شده

16

306

322

* 356/19= X2

قبول شده

46

248

294

جمع

62

554

616

1=df

                  *معنی دار در سطح احتمال 01/0

 

 

براساس نتایج بدست آمده مشخص گردید که درصد تجزیه شدن علف‌کش‌ها با فرمولاسیون مایع معادل 55 درصد و تجزیه­شدن علف‌کش‌ها با فرمولاسیون جامد 26 درصد می‌باشد.

 

 

 

 

 

 

شکل4- درصد تجزیه شدن علف‌کش های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس حالت فیزیکی (جامد و مایع) نوع فرمولاسیون

Figure 4- Degradation percentage of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company based on the physical state of formulation

 

 

 

با توجه به معنی دار شدن آزمون Chi-Square، نسبت شانس(OR) تجزیه شدن علف‌کش‌های جامد به مایع در حدود اطمینان 95% با استفاده از آزمون ریسک(Risk) تعیین گردید. همچنین ریسک نسبی به منظور تعیین نسبت خطر تجزیه شدن در جامد ها به خطر تجزیه شدن در مایع ها اندازه گیری شد (جدول8).

 

جدول8- نسبت شانس(OR) و ریسک نسبی رد شدن در تست فیزیکو شیمیائی در علف‌کش های تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی براساس حالت فیزیکی فرمولاسیون

Table 8- Odd ratio and relative risk of rejection of expired herbicides stockpiles in agricultural Supportive Services Company in quality control test based on the physical state of formulation

حدود اعتماد 95%

علف‌کش ها

مقدار

حدبالا

حدپایین

نسبت شانس (جامد به مایع)

282/0

510/0

156/0

ریسک نسبی تجزیه شدن

467/0

717/0

304/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتایج نشان داد ریسک تجزیه شدن علف‌کش‌های با فرمولاسیون جامد نسبت به فرمولاسیون مایع 467/0 است، عدد ریسک کوچکتر از یک نشان می دهد که علف‌کش‌های جامد خطر تجزیه شدن کمتری نسبت به علف‌کش‌های مایع دارند.

بررسی وضعیت تجزیه علف‌کش تاپیک تاریخ منقضی براساس شاخص‌های کنترل‌کیفی

تعداد 101 نمونه از علف‌کش‌های تاپیک تاریخ گذشته مورد آزمایش‌های کنترل کیفی قرار گرفت. در این آزمایش بیش از 95 درصد نمونه ها ساخت یک شرکت سازنده بودند. در این بررسی هر نمونه به لحاظ کیفیت شکل ظاهری، مقدار ماده مؤثره، pH، پایداری امولسیونی و پایداری در سرما مقایسه گردید(جدول9)(شکل5).

 

 

جدول9- نتایج حاصل از آزمایش های فیزیکو شیمیایی برای علف‌کش های تاپیک تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشاورزی

Table 9- Results of the quality control test of the expired Topic sample in agricultural Supportive Services Company warehouse

درصد تخریب

تعداد رد شده ها

تعداد کل نمونه

شاخص های کنترل کیفی

37

37

101

ماده مؤثره

0

0

101

pHتست

42

42

101

پایداری امولسیونی

46

46

101

پایداری در سرما

19

19

101

شکل ظاهری

 

 

شکل5- درصد تخریب شاخص‌های کنترل کیفی علف‌کش‌های تاپیک منقضی شده موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی‌کشاورزی

Figure 5- Degradation percentage of the quality control parameters of the expired Topik® sample in agricultural Supportive Services Company warehouse

 

 

براساس نتایج بررسی شاخص‌های کنترل کیفی مشخص گردید که شاخص پایداری در سرما (46%) نسبت به شاخص‌های دیگر بیشتر دچار تغییرات شده است و شاخص تست pH در تمام نمونه‌های مورد مطالعه در محدوده استاندارد قرار داشته است. بیش از 80% نمونه ها به لحاظ شکل ظاهری مایع شفاف و بدون رسوب بودند. 37% نمونه‌ها دچار تغییرات افزایشی یا کاهشی ماده مؤثره شده بودند و  42% این نمونه‌ها توانایی تشکیل امولسیون پایدار را نداشتند.

بحث و نتیجه گیری

نتایج مقایسه گروه های مختلف آفت‌کش به لحاظ تجزیه شدن نشان داد که حشره/کنه‌کش‌ها نسبت به سایر گروه‌های مورد بررسی در معرض فساد بیشتری قرار داشته و علف‌کش‌ها در رتبه بعدی قرار دارند. حشره/کنه‌کش‌های مورد مطالعه در این تحقیق بیشتر دارای فرمولاسیون مایع بودند و با توجه به نتایج بررسی حالت‌های فیزیکی سموم مشخص است که سموم مایع نسبت یه سموم جامد بیشتر تحت تاثیر تغییرات شیمیایی قرار دارند و زودتر تجزیه و غیرقابل مصرف می‌شوند. همچنین بیشتر علف‌کش‌های مورد بررسی ساخت کشور هند بودند که با توجه به مقایسه شرکت‌ها مشخص است که تولیدات هندی/چینی بیشتر تجزیه شده‌اند. با توجه به بررسی صورت گرفته مشخص گردید که  همبستگی معنا داری بین زمان تولید علف‌کش‌ها و درصد تجزیه شدن آنها وجود دارد. مستندات فائو نشان می‌دهد که آفت‌کش ها با گذشت زمان تجزیه شده و تولید فرآورده های فرعی می‌کنند. مواد فرعی تولید شده گاهی سمیت بیشتری نسبت به تولیدات اصلی دارند(10). براساس تحقیقات انجام شده در سال 2009  فرمولاسیون آفت‌کش‌ها در معرض سه نوع تجزیه شامل تجزیه شیمیایی، میکروبی و نوری قرار می‌گیرند(14). در تحقیق حاضر به دلیل آنکه تمام نمونه‌های مورد مطالعه در انبارهای سرپوشیده و به صورت مهر و موم شده نگهداری می شدند لذا در معرض اشعه فرابنفش خورشید و عوامل باکتریایی قرار نداشتند در نتیجه می‌توان گفت سموم سنواتی تجزیه شده در این تحقیق دچار تجزیه شیمیایی شده‌اند. در فرایند تجزیه شدن حالت فیزیکی سموم تغییر پیدا می‌کند، جامدها به مایع و مایعات به حالت جامد و کریستال تبدیل می شوند. بسیاری از سموم در حین تجزیه شدن گاز‌هایی را ایجاد می‌کنند که منجر به منفجر شدن ظروف سموم می‌شود و یا در هنگام باز کردن درب ظروف محتویات داخل ظرف با فشار زیاد به بیرون پرتاب می‌شود. این تغییرات خود به خودی بوده و قابل پیش‌بینی نیست(10).

Spliid و همکاران در سال 2006 در مورد تجزیه 21 آفت‌کش تحقیق کردند. این تحقیق در طی 563 روز صورت گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد که در طی روزهای 40 و 169 رابطه منظمی بین نیمه عمر و شکست مولکول‌ها وجود دارد همچنین در طی 198 روز 14% آفت‌کش‌ها ردیابی و بقیه تجزیه و شکسته شدند و بعد از این روز همه آفت‌کش‌ها در زیر خط تشخیص قرار گرفتند(15).

نتایج بدست آمده در تحقیق حاضر نشان دهنده آن است که علف‌کش‌هایی که مدت زمان بیشتری از ساخت آنها می‌گذرد در معرض فساد بیشتری قرار دارند.

مقایسه میزان تجزیه علف‌کش‌های موجود در انبارهای چهار منطقه آب و هوایی کشور (معتدل شمال، معتدل جنوبی، کوهستانی، بیابانی و نیمه بیابانی) نشان داد که رابطه آماری معناداری بین تجزیه شدن و ماندگاری علف‌کش ها با مناطق مختلف آب و هوایی وجود ندارد. با توجه به بازدید های به عمل آمده از انبارهای نگهداری علف‌کش‌ها مشخص گردید که انبارهای شرکت خدمات حمایتی از شرایط فیزیکی یکسانی برخوردار هستند. آفت‌کش ها در انبار‌های سرپوشیده دور از نور مستقیم خورشید و در شرایط سایه نگهداری می‌شوند. انبارها دارای سیستم تهویه و قفسه بندی مشابه هستند به همین دلیل مناطق آب و هوایی مختلف  بر تجزیه شدن و ماندگاری این علف‌کش‌ها تاثیری نداشته است.

مقایسه میزان تجزیه علف‌کش‌های تاریخ منقضی در نمونه‌های تولید شده توسط شرکت‌های ایرانی با تولیدات هندی/چینی نشان داد که علف‌کش‌هایی که توسط شرکت های داخلی فرموله شده‌اند از کیفیت بالاتری به لحاظ ماندگاری پس از انقضای تاریخ تولید برخوردار هستند. علت این امر احتمالا به دلیل برخورداری از استانداردهای بهتر تولید و نظارت‌های فراگیر بر فرایند تولیدات داخلی در مقایسه با نمونه‌های وارداتی است.

مقایسه علف‌کش‌ها با فرمولاسیون جامد و مایع نشان داد که علف‌کش‌ها با فرمولاسیون مایع  نسبت به علف‌کش‌های جامد از ماندگاری پایین تری برخوردار هستند. به احتمال زیاد کیفیت حلال‌ها و درجه خلوص آنها در فرمولاسیون‌های مایع می تواند در ماندگاری آفت‌کش‌ها تاثیر بسزایی داشته باشد. تغییرات درجه حرارت یکی از عواملی است که روی سموم مایع نسبت به سموم جامد بیشتر تاثیر می‌گذارد.  Fishelدر تحقیقات خود نشان داد که آفت‌کش‌های پودری و گرانوله تحت تاثیر دمای پایین نیستند در صورتی که کاهش دما در فرمولاسیون‌های مایع باعت تبلور و انعقاد آنها می‌شود(16). همچنین در مطالعه اخیر نتایج آزمایش‌های کنترل کیفی علف‌کش تاپیک نشان داد که  46% نمونه های تاپیک توانایی خود را در مقابل سرمای صفر درجه سانتی گراد از دست داده‌اند و 42‌% نمونه ها توانایی تشکیل امولسیون پایدار را نداشتند که علت این امر به احتمال زیاد به دلیل از بین رفتن امولسیفایر موجود در فرمولاسیون علف‌کش‌ها است. در فرمولاسیون‌های مایع کیفیت امولسیفایر در ماندگاری آنها نقش زیادی دارد که می تواند باعث شکسته شدن امولسیون و تجزیه فرمولاسیون شود.

انبارداری در شرایط دمای بالا ممکن است تجزیه آفت‌کش‌ها ‌را افزایش دهد بطوریکه قبل از زمان مقرر تجزیه شوند(1) بنابراین توصیه می‌شود جهت بالا بردن ماندگاری علف‌کش‌های با فرمولاسیون مایع، شرایط دمایی محل نگهداری به دقت کنترل شده و علف‌کش‌های مایع در اولویت مصرف قرار گیرند. همچنین فائو  توصیه می نماید محل نگهداری علف‌کش‌ها از سایر گروه‌های آفت‌کشی جدا در نظر گرفته شود(10).

در مجموع می‌توان نتیجه گیری نمود از آنجایی که وجود سموم تاریخ منقضی و مشکلات ناشی از عدم ذخیره سازی ایمن و درست آنها به عنوان یک معضل بهداشتی و زیست محیطی مطرح است لذا ضروری است برای عبور از این چالش و جلوگیری از خطرات ناشی از تجمع این آفت‌کش‌ها برنامه ریزی و مدیریت صحیح و آگاهانه داشته باشیم. بنابراین می‌توان نتیجه گیری نمود که اولین اولویت در مدیریت آفتّکش‌های تاریخ منقضی جلوگیری از انباشت این سموم در انبارهاست. لذا خرید، توزیع و مصرف به موقع یکی از الزامات اساسی برای جلوگیری از بروز پدیده انباشت سموم تاریخ منقضی است. در برنامه مدیریت انبار‌داری علف‌کش‌ها لازم است مصرف علف‌کش‌های با فرمولاسیون مایع و با تاریخ تولید بیشتر در اولویت قرار گرفته و تا حد ممکن از انباشت این سموم جلوگیری شود. بهبود شرایط نگهداری علفکش‌ها، بروز رسانی انبارهای قدیمی و تخصیص انبارهای جدید برای نگهداری سموم تاریخ گذشته و منسوخ شده، بازرسی مرتب از انبارهای نگهداری آفت‌کش‌ها و بررسی وضعیت فیزیکی آنها، آموزش کارکنان و کارگران انبارها برای مدیریت صحیح هنگام کار و حمل و نقل آفت‌کش‌ها و رعایت اصل" اولین خروجی از اولین ورودی"[15]در انبارداری آفت‌کش‌ها تاثیر زیادی در بالا بردن ماندگاری آفت‌کش‌ها و جلوگیری از فساد پیش از موعد آنها دارد. بالاتر بودن کیفیت و ماندگاری علف‌کش‌های تولید داخل در مقایسه با نمونه‌های چینی و هندی گواه آن است که میتوان با تکمیل و نظارت دقیق بر فرایند تولید آفتکش‌ها زمینه بهبود کیفیت آنها را فراهم نمود. در حال حاضر هر چند این نظارت‌ها بر تولیدات داخلی در شرایط ایده‌الی نمی‌باشد ولی همین نظارت کلی بر فرایند تولیدات داخلی از کارخانه تا عرضه توانسته تاثیر خوبی بر ارتقاء کیفیت آنها نسبت به تولیدات هندی و چینی بگذارد. در حال حاضر آفت‌کش‌های وارداتی پس از ورود، نمونه‌برداری شده و تحت کنترل کیفی قرار می‌گیرند این درحالی است که بر اساس شاخص‌های کنترل کیفی موجود نمی‌توان به تمام ابعاد فنی آفت‌کش‌ها پی برد و ضروری است با شناسائی تولید کنندگان برتر در مبداء و نظارت بر فرایند تولید آنها امکان تهیه آفت‌کش‌ها با کیفیت مناسب را فراهم نمود.

تشکر و قدردانی

نویسندگان مقاله از مشورت‌ها و همکاری‌های آقای مهندس کیوان آگاهی درخصوص تجزیه و تحلیل آماری داده ها استفاده‌ نموده‌اند که بدینوسیله از ایشان تقدیر و تشکر می‌گردد. این مقاله حاصل یک طرح پژوهشی است که با هدف سامان دهی و بررسی امکان بکارگیری سموم تاریخ منقضی موجود در انبارهای شرکت خدمات حمایتی کشور به اجرا درآمده است. براین‌ اساس نویسندگان مقاله بر خود لازم می‌دانند ازحمایت‌های موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و شرکت خدمات حمایتی کشاورزی صمیمانه تشکر و قدردانی نمایند.

منابع

1-      GIFAP, 1985. Options for ensuring quality in stored products. Technical Monograph No. 10. Brussels.

2-      FAO, 2001. Baseline study on the problem of obsolete pesticide stocks, FAO pesticide disposal, series 9, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. available at: http://www.fao.org/docrep/003/X8639E/x8639e00.htm

3-      FAO, 1995. Prevention of accumulation of obsolete pesticide stocks provisional guidelines, FAO pesticide disposal, series 2, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. p.3-7. Available at:ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/v7460e/v7460e.pdf

4-      Mwandia, A. and Touni, E. 2006. Obsolete pesticides in Africa - raising awareness of social and environmental implications. Article presented at the International Conference on Pesticide Use in Developing Countries: Environmental Fate, Effects and Public Health Implications, Tanzania.

5-      Satyavani, G., Gopi, R., Ayyappan, A., Balakrishnamurthy, S. and Neelakanta Reddy, P., 2011. Toxicity effect of expired pesticides to freshwater fish, Labeo rohita. J. of Agri. and Environ, 12: 1-9

6-      Kreisler, E. and Heiss, R. 2008. Managing expired pesticides as hazardous waste across borders. The Eighth International Conference on Environmental Compliance and Enforcement, Washington, DC.

7-      Dasgupta, S., Meisner, C. Wheeler, D. 2010. Stockpiles of obsolete pesticides and cleanup priorities: A methodology and application for Tunisia, J. of Environ manag. 91(4): 824-830.

8-      Shah, B. P. and Devkota, B., 2009, obsolete pesticides: their environmental and human health hazards. J. of Agri. and Environ, 10: 60-66.

9-      WHO/UNEP (World Health Organization/United Nations Environment Programme). 1990. Public Health Impact of Pesticides Used in Agriculture. Publisher World Health Organization, Geneva, 128 p, available at: http://www.who.int/iris/handle/10665/39772.

10-  FAO, 1996. Pesticide Storage and Stock Control Manual, FAO pesticide disposal, series 3, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. p.12. available at: http://www.fao.org/docrep/v8966e/v8966e00.htm

11-  Heidari, A. 2010. Research Strategic Plan for Pesticides. IRIPP press. 271 p, in Persian.

12-  CIPAC (Collaborative International Pesticides Analytical Council). 1970. Analysis of technical and formulated pesticides. Compiled by R. deB. Ashworth, J. Henriet& J. F. Lovett; edited by G. R. Raw. Volume 1. Published by HarpendenCollaborative International Pesticides Analytical Council.

13-  CIPAC (Collaborative International Pesticides Analytical Council).1995. Physico-chemical methods for technical and formulated pesticides. EditorsW. Dobrat&A. Martijn. Volume F. Published by HarpendenCollaborative International Pesticides Analytical Council.

14-  Bhattacharyya, A. Barik, S. R. Ganguly, P. 2009. New pesticide molecules, formulation technology and uses: Present status and future challenges, J. of Plant Protec. 1 (1): 9-15.

15-  Spliid, N. H., Helweg, A., Heinrichson, K. 2006. Leaching and degradation of 21 pesticides in a full-scale model biobed. Chemosphere. 65 (11): 2223-32.

16-  Fishel, F. 2001. Temperature effects on storage of agricultural pesticides. Department of Agronomy, available at: http://extension.missouri.edu/p/G1921.

 

 

 

 

 



1- دانشجوکارشناسی ارشد دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2*- (مسوول مکاتبات): دانشیار موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

[3]- دانشیار، بخش گیاه پزشکی،  دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

[4]- استادیار موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

1- MSc Student of Agriculture Entomology, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran.

2-Associate professor ofIranian Research Institute of Plant Protection, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran. * ( Corresponding Author)

3- Associate professor, Department of Plant Protection, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran.

[8]- Assistance professor of Iranian Research Institute of Plant Protection, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.

[9]- Food and Agriculture Organization of the United Nations

[10]- Obsolete pesticides

[11]- Persistent Organic Pollutants

[12]- Collaborative International Pesticides Analytical Council

[13]- Odd Ration

[14]- Confidence Interval

[15]-First-in- first-out

 

1-      GIFAP, 1985. Options for ensuring quality in stored products. Technical Monograph No. 10. Brussels.

2-      FAO, 2001. Baseline study on the problem of obsolete pesticide stocks, FAO pesticide disposal, series 9, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. available at: http://www.fao.org/docrep/003/X8639E/x8639e00.htm

3-      FAO, 1995. Prevention of accumulation of obsolete pesticide stocks provisional guidelines, FAO pesticide disposal, series 2, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. p.3-7. Available at:ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/v7460e/v7460e.pdf

4-      Mwandia, A. and Touni, E. 2006. Obsolete pesticides in Africa - raising awareness of social and environmental implications. Article presented at the International Conference on Pesticide Use in Developing Countries: Environmental Fate, Effects and Public Health Implications, Tanzania.

5-      Satyavani, G., Gopi, R., Ayyappan, A., Balakrishnamurthy, S. and Neelakanta Reddy, P., 2011. Toxicity effect of expired pesticides to freshwater fish, Labeo rohita. J. of Agri. and Environ, 12: 1-9

6-      Kreisler, E. and Heiss, R. 2008. Managing expired pesticides as hazardous waste across borders. The Eighth International Conference on Environmental Compliance and Enforcement, Washington, DC.

7-      Dasgupta, S., Meisner, C. Wheeler, D. 2010. Stockpiles of obsolete pesticides and cleanup priorities: A methodology and application for Tunisia, J. of Environ manag. 91(4): 824-830.

8-      Shah, B. P. and Devkota, B., 2009, obsolete pesticides: their environmental and human health hazards. J. of Agri. and Environ, 10: 60-66.

9-      WHO/UNEP (World Health Organization/United Nations Environment Programme). 1990. Public Health Impact of Pesticides Used in Agriculture. Publisher World Health Organization, Geneva, 128 p, available at: http://www.who.int/iris/handle/10665/39772.

10-  FAO, 1996. Pesticide Storage and Stock Control Manual, FAO pesticide disposal, series 3, The Problem of Obsolete Pesticides, Food and agriculture organization of United Nations, Rome, Italy. p.12. available at: http://www.fao.org/docrep/v8966e/v8966e00.htm

11-  Heidari, A. 2010. Research Strategic Plan for Pesticides. IRIPP press. 271 p, in Persian.

12-  CIPAC (Collaborative International Pesticides Analytical Council). 1970. Analysis of technical and formulated pesticides. Compiled by R. deB. Ashworth, J. Henriet& J. F. Lovett; edited by G. R. Raw. Volume 1. Published by HarpendenCollaborative International Pesticides Analytical Council.

13-  CIPAC (Collaborative International Pesticides Analytical Council).1995. Physico-chemical methods for technical and formulated pesticides. EditorsW. Dobrat&A. Martijn. Volume F. Published by HarpendenCollaborative International Pesticides Analytical Council.

14-  Bhattacharyya, A. Barik, S. R. Ganguly, P. 2009. New pesticide molecules, formulation technology and uses: Present status and future challenges, J. of Plant Protec. 1 (1): 9-15.

15-  Spliid, N. H., Helweg, A., Heinrichson, K. 2006. Leaching and degradation of 21 pesticides in a full-scale model biobed. Chemosphere. 65 (11): 2223-32.

16-  Fishel, F. 2001. Temperature effects on storage of agricultural pesticides. Department of Agronomy, available at: http://extension.missouri.edu/p/G1921.