ارزیابی آلاینده های هوا و تعیین شاخص کیفیت هوا در شهر زاهدان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 (مسوول مکاتبات): دانشیار گروه مهندسی محیط زیست ، دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 2- کارشناس ارشد آلودگی های محیط زیست ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار و عضو مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت زاهدان،دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی، زاهدان، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: مسئله آلودگی هوا یکی از مهم­ترین چالش­های زیست محیطی کشور است. در شهر زاهدان بطور متوسط 70 روز از سال توأم با گرد و خاک است. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی میزان غلظت آلاینده های هوا و شاخص کیفیت هوا در شهر زاهدان بوده است.
 روش بررسی: در این تحقیق پس از انجام مطالعات در خصوص وضعیت اقلیمی و جغرافیایی شهر زاهدان تعداد چهار ایستگاه جهت اندازه گیری آلاینده هایPM2.5،PM10،SO2،O3،NO2وCO  در نظر گرفته شد و  در هر ماه به مدت 3 روز اندازه گیری آلاینده های هوا بمدت یکسال صورت گرفت و گلباد هر فصل نیز با استفاده از نرم افزارWord Lap وSaba Wind  تهیه شد. سپس با استفاده از شاخص کیفیت هوا (AQI) کیفیت بهداشتی هر آلاینده در محیط GIS برای شهر زاهدان تعیین گردید.
یافته ها: با توجه به مقادیر AQI در شهر زاهدان برای کلیه فصول سال 1388 آلاینده مسئول PM2.5 بوده است که مقادیر آن در فصل بهار 185، در تابستان  201 ، در پاییز 168 و در زمستان 208 بدست آمد.
نتیجه گیری:: اندازه گیری های صورت گرفته نشان داد آلاینده مسئول در سال 1388 در شهر زاهدان PM2.5 بوده که شامل 208 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد ، 95 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس، 33 روز کیفیت هوای مخاطره آمیز، 26 روز کیفیت هوای غیربهداشتی و 4 روز هوا با کیفیت متوسط برای شهروندان زاهدان بوده است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره هجدهم، ویژه نامه شماره2، پاییز 1395

 

ارزیابی آلاینده های هوا و تعیین شاخص کیفیت هوا در شهر زاهدان

 

فریده عتابی[1]*

far-atabi@jamejam.net

محمد عرفانی [2]

ادریس بذر افشان[3]

تاریخ دریافت: 10/10/89

تاریخ پذیرش:29/09/90

 

چکیده

زمینه و هدف: مسئله آلودگی هوا یکی از مهم­ترین چالش­های زیست محیطی کشور است. در شهر زاهدان بطور متوسط 70 روز از سال توأم با گرد و خاک است. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی میزان غلظت آلاینده های هوا و شاخص کیفیت هوا در شهر زاهدان بوده است.

 روش بررسی: در این تحقیق پس از انجام مطالعات در خصوص وضعیت اقلیمی و جغرافیایی شهر زاهدان تعداد چهار ایستگاه جهت اندازه گیری آلاینده هایPM2.5،PM10،SO2،O3،NO2وCO  در نظر گرفته شد و  در هر ماه به مدت 3 روز اندازه گیری آلاینده های هوا بمدت یکسال صورت گرفت و گلباد هر فصل نیز با استفاده از نرم افزارWord Lap وSaba Wind  تهیه شد. سپس با استفاده از شاخص کیفیت هوا (AQI) کیفیت بهداشتی هر آلاینده در محیط GIS برای شهر زاهدان تعیین گردید.

یافته ها: با توجه به مقادیر AQI در شهر زاهدان برای کلیه فصول سال 1388 آلاینده مسئول PM2.5 بوده است که مقادیر آن در فصل بهار 185، در تابستان  201 ، در پاییز 168 و در زمستان 208 بدست آمد.

نتیجه گیری:: اندازه گیری های صورت گرفته نشان داد آلاینده مسئول در سال 1388 در شهر زاهدان PM2.5 بوده که شامل 208 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد ، 95 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس، 33 روز کیفیت هوای مخاطره آمیز، 26 روز کیفیت هوای غیربهداشتی و 4 روز هوا با کیفیت متوسط برای شهروندان زاهدان بوده است.

واژه­های کلیدی: آلاینده های  هوا ، شاخص کیفیت هوا (AQI) ، شهرزاهدان، PM2.5.

 

 

 

J.Env. Sci. Tech., Vol 18, Special No.2, Autumn 2016

 

 

 

 

 


Assessment of Air Pollutants and Determination of Air Quality Index in Zahedan

 

Farideh Atabi [4]*

far-atabi@jamejam.net

Mohammad Erfani [5]

Edris Bazrafshan [6]

 

Abstract

Background and Objective: Air pollution issue is one of the most important environmental challenges in any country. In Zahedan, moderately, the air in 70 days of the year is polluted by dust.The goal of this study was assessment of air pollutants’ concentrations and determination of AQI in the city of Zahedan.

Method: In this study, after performing the primary studies concerning the climatic and geographical conditions of Zahedan, four stations were selected for air pollutants (PM2.5, PM10,  SO2, O3, NO2, CO, NO) monitoring. The measurement process was performed monthly during one year (three days per month) and the monthly wind rose in the city was prepared by Word Lop and Saba Wind software.  Then considering the Air Quality Index (AQI), and by using GIS software, 96 maps were prepared and the health quality of air pollutants was determined.

Results:Considering the AQI in Zahedan City, the responsible pollutant was PM2.5 for all season in 2009. Its value in spring was 185, in summer was 201, in fall was 168 and in winter was 208

Conclusion: The results of this research showed that the main responsible pollutant during the year 2009 in Zahedan was PM2.5. Also during this year, air quality for 208 days was unhealthy for all people, 95 days was unhealthy for the sensitive people, 33 days was in hazardous condition, 16 days was unhealthy and 4 days was moderate for all citizens of Zahedan city.

 

Keywords: Air Pollutants, Air Quality Index (AQI), Zahedan City, PM2.5.


مقدمه

 

فعالیت های مختلف بشری سهم متفاوتی در آلودگی هوا دارا می باشند که در بین منابع آلوده کننده ی هوا، بخش حمل و نقل منشاء اصلی آلودگی هوا محسوب می شود (1). یکی از مشکلات آلودگی هوا ،افزایش میزان نرخ آلاینده های هوا می باشد.اثرات سوء آلودگی هوا بر کودکان نسبت به بزرگسالان بیشتر است و علت این امر آن است که 80 درصد کیسه های هوایی کودکان بصورتPOSTNATAL  می باشد که در سن8-6 سالگی به تکامل می رسد (2و3). در طی چند دهه گذشته بسیاری از مطالعات اپیدمیولوژیکی بر ارتباط بین آلودگی هوا و افزایش مرگ و میر صحه گذاشته است (4). تغییر اقلیم یک مخاطره زیست محیطی است که در مقیاس جهانی عمل نموده و بسیاری از جوامع را تحت تاثیر خود قرار می دهد و بنا براین ممکن است باعث بروز بزرگترین معضلات بهداشتی در این دوران گردد (5). تغییرات آب وهوایی بر برخی از اساسی ترین عناصر تعیین کننده بهداشت محیط نظیر هوا ، غذا و آب تاثیرات بسیار نا مطلوبی برجای می گذارد. گرم شدن سیاره زمین تدریجی بوده، اما افزایش فراوانی بروز رویدادهایی نظیر طوفانها، خشکسالی و سیلاب شدید خواهند بود و نتایج آن بسیار نگران کننده است  (6). آلودگی هوا سالانه منجر به تحمیل هزینه های بسیاری به جامعه به صورت مستقیم و غیر مستقیم برای حفظ بهداشت و درمان بیماری های ناشی ازآلودگی هوا و از کارافتادگی بیماران می‌شود (7). بسیاری از بیماری های مسری و عفونی بصورت ذاتی با آب و هوا ارتباط دارند و  این امکان وجود دارد که با توجه به پارامترهای اقلیمی به عنوان شاخصهای پیش بینی کننده، بتوان وقوع این بیماریها را پیش بینی نمود (8) .با توجه به تاثیر تغییرات اقلیمی بر روی سلامت جوامع ، این موضوع نه تنها مورد توجه متخصصان بهداشت می باشد، بلکه در کانون توجه اقلیم شناسان نیز قرار دارد و آنها تلاش می کنند با پیش بینی روند تغییرات عناصر آب وهوایی ، اثرات آن را در سلامت جوامع بشری در آینده ارزیابی نمایند (9). آلودگی هوای شهرهای بزرگ یکی از مشکلات عمده زیست محیطی است که پیامدهای خطرناکی بر روی سلامت انسانها،گیاهان،جانوران و حتی بناها و ساختمانها دارد (10و11) .نتایج مطالعات اپیدمیولوژیکی متعدد نشان داده است که اثرات بالقوه آلودگی هوا بر سلامت انسان شامل افزایش مرگ و میر، مراجعه به بیمارستان، افزایش تغییرات در عملکرد دستگاههای مختلف بدن، بالاخص تنفسی، قلبی عروقی می باشد (12). پدیده گردو غبار یکی از عوامل منفی در آسایش، سلامت انسان، حمل و نقل ، آلودگی هوا، پوشش گیاهی، رسوب مواد، جذب گردشگر و بطور کلی توسعه جوامع انسانی محسوب می گردد (13). همراه با این پدیده بسیاری از فعالیتهای انسانی و سلامت بشر تحت تاثیر قرار گرفته است . مخاطره آمیز بودن این پدیده بر روی سلامت انسان ، بهداشت محیط و توسعه و پیشرفت جامعه تاثیر گذار می باشد (14). با توجه به افزایش فراوانی طوفانهای گردوغباری در سالهای اخیر،اثرات بهداشتی ذرات حاصل از گردوغبار موضوعی است که در سطح جهان بسیار مورد توجه قرار گرفته است(15و 16). شاخص کیفیت هوا  ([7]AQI) جدیدترین روش ارزیابی کیفیت هوای تنفسی در جوامع شهری است (17) .بر همین اساس تحقیقی با عنوان ارزیابی آلودگی هوا با استفاده ازشاخص کیفیت هوا از سال 2005-1985 در مناطق مختلف شهری و روستایی جنوب غربی کشور آلمان توسط هلموت مایر و همکارانش صورت پذیرفت . در این تحقیق کیفیت هوا در شش کلاس پایداری بیان گردیده است  (18).  همچنین تحقیقی در خصوص بررسی آلودگی هوای شهر تهران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و ماهواره ای توسط محمد سهرابی نیا و همکارانش در سال 2007 با استفاده از تصاویر ماهواره Modis برای مجموع آلاینده های هوای شهر تهران صورت پذیرفت (19).  همچنین تحقیق دیگری با عنوان اندازه گیری کیفیت هوا با استفاده از شاخص کیفیت هوا در شهر ناپل ایتالیا در طول سالهای 2002-2001 صورت پذیرفت که این شاخص بیانگر اثرات آلودگی هوا بر سلامت انسان است (20).  شهر زاهدان دارای جمعیتی بالغ بر 800 هزار نفر بوده و مرکز استان می‌باشد. همچنین با توسعه روزافزون تعداد خودروها و کارگاههای آن و خشکسالی‌های دهه اخیر، تعداد روزهایی با غلظت بالای ذرات معلق به 70 روز در سال رسیده است (13). اما تاکنون تحقیقی دررابطه با میزان آلاینده های هوا و شاخص کیفیت هوا در شهر زاهدان صورت نپذیرفته و لذا برای اولین بار این تحقیق در خصوص کیفیت هوای شهر زاهدان صورت گرفته است .  در این تحقیق طی یک دوره یکساله ،آلاینده های هوای شهر زاهدان شاملPM2.5،PM10 ، SO2، O3، NO2و CO در چهار ایستگاه سنجش اندازه گیری شد و سپس با استفاده از شاخص AQI در محیط GIS ، آلاینده مسئول و کیفیت هوا در شهر زاهدان تعیین گردید.

مشخصات جغرافیایی و اقلیمی ومنابع آلاینده هوا در شهر زاهدان

شهر زاهدان در سال 1385 وسعتی در حدود 7 هزار هکتار داشته و از جمعیتی در حدود 681460 نفر برخوردار بوده است.این شهر از نظر اقلیمی در قسمت کاملاً خشک کشور قرار گرفته و میانگین درجه حرارت سالیانه آن 6/12درجه سانتیگراد می باشد. رطوبت نسبی سالانه درشهر زاهدان 85/34درصد است (21). میانگین بارندگی سالانه زاهدان در1385-1330حدود 64/67 میلی متر، حداکثر بارندگی سالانه 155 میلی متر و حداقل آن 23 میلی متر می باشد (22). اطراف شهر زاهدان را رشته کوه های متعدد احاطه کرده اند.بطور کلی از نظر کارکردهای اقلیمی زاهدان دارای یک اقلیم بسیار خشک و گرم با زمستان های معتدل است و از ویژگی های اصلی آن باید به بارش کم، رگباری و کوتاه بودن مدت بارش، دمای بالا و گرمی هوا، کمی رطوبت و وزش بادهای غبارآلود اشاره کرد، که همگی شرایط تشکیل چشم انداز بیابانی و اراضی فاقد پوشش گیاهی را برای ناحیه بوجود آورده اند (21).

حال بجز آلودگی ذرات معلق ناشی از حاشیه شهر زاهدان می توان به منابع آلوده کننده ثابت شامل شهرک صنعتی کامبوزیا و شهرک صنعتی جاده میرجاوه ، پمپ بنزین ها،نانوایی ها ،خشکشویی هاو منابع متحرک شامل خودرو ها نیز اشاره نمود. در شکل (1) موقعیت جغرافیایی شهر زاهدان نشان داده شده است. همچنین شکل (2) گلباد شهر زاهدان را در سال 1388 نشان می دهد.همانگونه که مشاهده می گردد. به طور کلی باد غالب سالانه در شهرزاهدان بادهای شمالی بخصوص شمال غربی است، بادهای درجه دوم سالانه نیز بادهای جنوب غربی هستند.


 


 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی شهر زاهدان (22)

Figure 1- Geografical location of Zahedan (22)


روش بررسی


پس از انجام مطالعات جامع در خصوص وضعیت اقلیمی و جغرافیایی شهر زاهدان و تهیه نقشه های رقومی 10000: 1 شهر زاهدان ، تعداد چهار ایستگاه اندازه گیری در سطح شهر با در نظر گرفتن مناطق مسکونی، تجاری، درمانی، صنعتی، ترافیکی، ورودی شهر و فضای سبز تعیین گردید. سپس با استفاده از دستگاههای TSI میزان غلظت ذرات معلق شامل PM10 ،PM2.5و با استفاده از دستگاه BABUC میزان غلظت آلاینده های گازی شاملCO ،NO2 ،SO2 وO3  در طول چهار فصل سال و در هر ماه به مدت سه روز در ایستگاههای تعیین شده شامل ایستگاههای دانشگاه، بهداشت، کوثر و آزادی اندازه گیری گردید. سپس با استفاده از نقشه های رقومی شهر زاهدان با مقیاس1:10000 میزان تغییرات آلاینده

 

های فوق در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی GIS  نمایش داده شده و نمودارهای مربوطه، در محیط Excel طراحی گردید. سپس تجزیه و تحلیل نتایج در خصوص نقاط سالم و ناسالم شهر زاهدان و میزان مخاطرات بهداشتی آلاینده ها با استفاده از  شاخص کیفیت هوا (AQI) انجام پذیرفت.

 

 

 

 

شکل 2 -  گلباد شهر زاهدان در سال 1388

Figure 2- Windrose of Zahedan in 2009

 


1- دستگاه سنجش ذرات معلق در هوای محیط:

 

به منظور سنجش ذرات معلق  PM2.5 و PM10 از دستگاه 8520DUSTTRAK  استفاده شده است. این دستگاه سیار بوده و ذرات معلق را در محیط اندازه گیری می کند.  مشخصات این دستگاه به شرح جدول(1) می باشد.


جدول 1-  مشخصات دستگاه 8520 DUSTTRAKبرای سنجش ذرات

Table 1-Characteristics of DUSTTRAK 8520 for measuring Particles

کشور سازنده

قدرت تفکیک

محدوده اندازه گیری

آلاینده موردسنجش

نام دستگاه

آمریکا

 (mg/m3) 001.0±

 (mg/m3)100 - 001.0

PM2.5 ،PM10

DUSTTRAK8520

 

2- دستگاه سنجش گازها در هوای محیط:

 

با استفاده از دستگاه BABUC/A گازهایO3، SO2، NO2 وCO در محیط شهرزاهدان با استفاده از سنسورهای الکتروشیمیایی اندازه گیری گردید. مشخصات این دستگاه در جدول (2) ارائه شده است.

3-استراتژی انتخاب ایستگاههای سنجش و پریود اندازه­گیری:

استاندارد پیشنهادی جهت انتخاب ایستگاههای سنجش آلاینده های هوا ، ‌ تلفیقی از استانداردهای‌کشورهای فرانسه و آمریکا می باشد.در این استاندارد معیارهای عمومی برای انواع ایستگاههای سنجش کیفیت هوای محیط از جمله : رعایت حداقل 20 متر فاصله از فضای سبز، حداقل فاصله از موانع دو برابر ارتفاع مانع، عدم محدودیت جریان هوا در محدوده 270 درجه اطراف ایستگاه، دور بودن از هرگونه منبع آلودگی نظیر دودکش و نظایر آن بطوریکه تا حد امکان مقادیر اندازه گیری شده در هر  ایستگاه، نشانگر مقادیر آلاینده ها در مناطق اطراف خود باشد، لحاظ گردیده است. امنیت و ایمنی تجهیزات، ایمنی پرسنل، دسترسی به تأسیسات برق و سایر تجهیزات مورد نیاز نیز از جمله مواردی هستند که در این استاندارد در نظر گرفته شده اند. لذا براساس جدول (3) با توجه به جمعیت 681460 نفری شهر زاهدان ، تعدادچهار ایستگاه با در نظر گرفتن ضوابط استقرارایستگاههای سنجش، در نقاط بلوار دانشگاه، بلوار بهداشت، میدان کوثر، خیابان آزادی جهت نمونه برداری از هوا در نظر گرفته شد. با توجه به نمودارها و جداول و تصاویر تهیه شده از سامانه اطلاعات مکانی (GIS) کیفیت هوای شهر زاهدان با استفاده از داده های اندازه گیری شده بدست آمده به صورت سه روز متوالی در هر ماه، مورد مقایسه قرار گرفته و با استفاده ازمقادیر AQI  کیفیت هوای شـهر زاهـدان در سال 1388 تعیین شد.

 

 

 

جدول 2- مشخصات دستگاه BABUC/Aبرای سنجش گازها

Table 2- Characteristics of BABUC/A for measuring gases

کشور سازنده

قدرت تفکیک(ppm)

محدوده اندازه گیری(ppm)

آلاینده موردسنجش

نام دستگاه

ایتالیا

5.0

1000- 0

CO

BABUC/A

1.0

20- 0

NO2

1.0

20- 0 

SO2

1.0

3 - 0

O3

 

 

 

 

 

 

 

جدول 3-  تعیین تعداد ایستگاههای مورد نیاز اندازه گیری آلاینده ها ی هوا براساس جمعیت (23)

Table 3- Determing the number of required air pollution monitoring stations based on population (23)

بار آلودگی در محدوده استاندارد

بار آلودگی بیشتر ازحد استاندارد

جمعیت بر حسب هزار نفر

PM2.5

آلاینده هوا بجز PM2.5

PM2.5

آلاینده هوا بجز PM2.5

1

1

1

1

249- 0

1

1

1

2

499- 250

1

1

1

2

749- 500

1

1

1

3

999- 750

1

2

2

4

1499- 1000

1

2

2

5

1999- 1500

1

3

3

6

2749- 2000

1

3

4

7

3749-2750

2

4

4

8

4749-3750

2

4

4

9

5999-4750

2

5

5

10

6000

 

 

 

سپس با تهیه نقشه های رقومی شهر زاهدان در مقیاس   و وارد نمودن اطلاعات مربوط به چهار ایستگاه سنجش آلاینده های هوا ، تحلیل نتایج در محیط GIS صورت پذیرفت. در جدول(3) روش تعیین تعداد ایستگاه های سنجش آلاینده های هوا بصورت تابعی از مقدار جمعیت و در جدول (4) مختصات موقعیت ایستگاههای سنجش آلاینده های هوا در شهر زاهدان ارائه شده است .همچنین در جدول (5) مقادیر AQI مشاهده می گردد.

 

 

جدول 4- موقعیت ایستگاه های اندازه گیریآلاینده های هوا در شهر زاهدان

Table 4- Locations of air pollution monitoring stations in Zahedan city

نام ایستگاه

دانشگاه

بهداشت

کوثر

آزادی

مختصات

       

نوع ایستگاه

مسکونی_ آموزشی

مسکونی _درمانی

مسکونی _تجاری

مسکونی_ ترافیکی

 

 

 

 

 


جدول 5-  مقادیر شاخص کیفیت هوا (AQI)(16)

Table 5- Air Quality Index (16)

رنگ ویژه

شاخص بهداشتی

AQI

مرحله کیفی

سبز

خوب

50-0

1

زرد

متوسط

100-51

2

نارنجی

غیربهداشتی برای افراد حساس

150-101

3

قرمز

غیربهداشتی برای کل افراد

200-151

4

زرشکی

کاملا غیربهداشتی

300-201

5

خرمائی

مخاطره آمیز

500-301

6

 


یافته ها

 

در طول سال 1388 در چهار ایستگاه سنجش در شهر زاهدان ، هر ماه سه روز ، به مدت یکسال تعداد 6 آلاینده شاملPM25  ،PM10  ، SO2،  O3، NO2وCO اندازه گیری شد و در مجموع 864 بار نمونه برداری در این شهر صورت گرفت.

 

 

   

شکل3- میزان متوسط AQI بر حسب CO  در ماههای مختلف سال 1388 در شهر زاهدان

Figure 3- Monthly average AQI for CO in 2009

 

شکل4- میزان متوسط شاخص کیفیت هوا بر حسب NO2 در ماههای مختلف سال1388 در شهر زاهدان

Figure 4- Monthly average AQI for NO2 in 2009

 

 

 


کیفیت هوا در ماه های مختلف سال بر حسب نوع آلاینده

در اشکال (3) الی (8) مقادیرمتوسط شاخص کیفیت هوا (AQI) برای آلاینده های مختلف در طول سال  در شهر
زاهدان، 1388 براساس اندازه گیری های انجام شده در چهار ایستگاه سنجش، و برای کلیه ماه های سال (هر ماه در 3 روز متوالی) ارایه گردیده است.


   

شکل 5- میزان متوسط شاخص کیفیت هوا بر حسب در ماه­های مختلف سال 1388 در شهر زاهدان O3

Figure 5- Monthly average AQI for O3 in 2009

شکل6- میزان متوسط شاخص کیفیت هوا بر حسب   PM2.5  در ماه های مختلف سال 1388 برای شهر زاهدان

Figure 6- Monthly average AQI for PM2.5 in 2009

   

شکل7- میزان متوسط شاخص کیفیت هوا بر حسب PM10

در ماههای مختلف سال 1388 برای شهر زاهدان

Figure 7- Monthly average AQI for PM10 in 2009

 

شکل8- میزان متوسط شاخص کیفیت هوا بر حسب SO2 در طول سال 1388برای شهر زاهدان

Figure 8- Monthly average AQI for SO2 in 2009

 


مطابق شکل (3) میزان شاخص کیفیت هوا بر حسب CO ، در طـول سـال 1388 درحد اسـتاندارد بـوده و فقـط افـراد آنژینی می بایست فعالیت خود را در مناطق پرترافیک محدود نمایند. طبق شکل (4) شاخص کیفیت هوا برحسب NO2 در حد استاندارد بوده و مشکلی جهت افراد جامعه بوجود نخواهد آورد و فقط در شهریور ماه غیر بهداشتی برای افراد حساس می باشد.  همچنین طبق شکل (5) میزان شاخص کیفیت هوا بر حسب O3 بجز فروردین ماه در حد پایین تر از استاندارد بوده و به لحاظ بهداشتی مشکلی برای افراد جامعه بوجود نخواهد آورد. بجز در فروردین ماه که می بایست افراد حساس فعالیت خارج از منزل را محدود نمایند. مطابق شکل (6) میزان شاخص کیفیت هوا بر حسب PM2.5 در طول سال 1388  در شهر زاهدان  غیربهداشتی برای تمامی افراد بوده که می بایست افراد بیمار و سایر افراد از فعالیت طولانی مدت در خارج از خانه بخصوص بیماران قلبی – عروقی – تنفسی و بزرگسالان اجتناب کنند. همچنین  طبق شکل (7) میزان شاخص کیفیت هوا برای PM10 در ماههای اردیبهشت، تیر، دی و بهمن ماه در شرایط غیربهداشتی برای کلیه افراد می باشد و در سایر ماه ها میزان PM10 در حد استاندارد بوده و مشکلی بهداشتی جهت افراد بوجود نخواهد آورد. و همانگونه که درشکل (8) مشاهده می گردد، شاخص کیفیت هوا بر حسب دی اکسید گوگرد در طول سال 1388 در شهر زاهدان در حد استاندارد بوده و هیچ گونه مخاطرات زیست محیطی جهت افراد جامعه ندارد.

2- بررسی کیفیت هوای شهر زاهدان در فصل بهار سال 1388

با توجه به مقادیر AQI در شهر زاهدان مطابق شکل (9)، برای فصل بهارآلاینده مسئول PM2.5 می باشد که نشانگر کیفیت هوای غیر بهداشتی و شرایط هشدار( 185AQI=) برای کلیه افراد است که می بایست افراد بیمار و اطفال فعالیت خود را در این فصل محدود نمایند. سایر آلاینده ها مانندCO، O3، SO2 و NO2در محدوده سلامتAQI<100) ) می باشند و فقط PM10در سطح شمال شهر بصورت غیربهداشتی می باشد.

 

 

 

 

 

شکل9- بررسی میزان آلاینده های هوا شهر زاهدان در فصل بهار

Figure 9- Zahedan air pollutants’ concentrations in spring season                                     


 

 


3- بررسی کیفیت هوای شهر زاهدان در فصل تابستان سال 1388

 

شکل 10-

 

 

با توجه به مقادیرAQI، آلاینده مسئول برای فصل تابستان مطابق شکل (10)  در شهر زاهدان ، PM2.5می باشد که نشانگر کیفیت هوای کاملاً غیر بهداشتی)201  (AQI= بخصوص در مناطق شمالی شهر می باشد.

لذا کلیه بیماران قلبی – عروقی – تنفسی، اطفال و بزرگسالان می بایست از بیرون رفتن از خانه اجتناب کنند. پس از آن ذرات PM10 در شرایط غیربهداشتی برای افراد حساس می باشد. سایر آلاینده ها مانند CO، O3، SO2 و NO2در محدوده سلامت(AQI<100) می باشند.  

 

 

 

شکل10- بررسی میزان آلاینده های هوای شهر زاهدان در فصل تابستان

Figure 10- Zahedan air pollutants’ concentrations in summer season

 


4- بررسی کیفیت هوای شهر زاهدان در فصل پاییز سال 1388

 

شکل 11-

 

 

مطابق شکل (11)  با توجه به مقادیر AQI ،آلاینده مسئول درشهر زاهدان برای فصل پاییز PM2.5 می باشد که نشانگر کیفیت هوای غیر بهداشتی(168AQI= ) برای کلیه افراد می باشد و می بایست افراد بیمار و اطفال فعالیت خود را محدود نمایند. سایر آلاینده ها مانند CO، O3، SO2، PM10 و NO2 در محدوده سلامت(100AQI< ) می باشند.

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


شکل11-  بررسی میزان آلاینده های هوای شهر زاهدان در پاییز


Figure 11- Zahedan air pollutants’ concentrations in fall season                                    


5- بررسی کیفیت هوای شهر زاهدان در فصل زمستان سال 1388

شکل 12-

 

 

مطابق شکل (12) با توجه به مقادیرAQI آلاینده مسئول درشهر زاهدان برای فصل زمستان PM2.5 می باشدکه نشانگر کیفیت هوای غیربهداشتی(208AQI=) می باشد. لذا کلیه بیماران قلبی– عروقی– تنفسی، اطفال و بزرگسالان می بایست از بیرون رفتن از خانه اجتناب کنند و پس از آن آلاینده PM10 در شرایط غیر بهداشتی(165AQI=) می باشد. سایر آلاینده ها مانندSO2،  O3، NO2وCO در محدوده سلامت) 100 (AQI<می باشند.

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


شکل12- بررسی میزان آلاینده های هوای شهر زاهدان در فصل زمستان

Figure 12- Zahedan air pollutants’ concentrations in winter season

                           

 


6- بررسی وضعیت بهداشتی کیفیت هوای شهر زاهدان بر حسب تعداد روزها ی سال

همچنین وضعیت بهداشتی کیفیت هوای شهر زاهدان بر حسب تعداد روزهای سال، با توجه به شاخص کیفیت هوا برای غلظت آلاینده هایPM2.5 ،PM10  ، SO2،  O3، NO2و CO در اشکال (13) الی (18) ارایه شده است.   

 

 

 

شکل 13- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده PM2.5 در شهر زاهدان در سال 1388

Figure 13- Health condition in different days due to PM2.5 in Zahedan in 2009

 

 

شکل 14- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده PM10 در شهر زاهدان در سال 1388

Figure 14- Health condition in different days due to PM10 in Zahedan in 2009

 

شکل 15- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده CO در شهر زاهدان در سال 1388

Figure 15- Health condition in different days due to CO in Zahedan in 2009

 

شکل 16- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده O3 در شهر زاهدان در سال 1388

Figure 16- Health condition in different days due to O3 in Zahedan in 2009

 

شکل 17- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده NO2 در شهر زاهدان در سال 1388

Figure 17- Health condition in different days due to NO2 in Zahedan in 2009

 

شکل 18- وضعیت بهداشتی بر حسب روزهای سال در رابطه با آلاینده SO2 در شهر زاهدان در سال 1388

Figure18- Health condition in different days due to SO2 in Zahedan in 2009

 

 

 

با توجه به غلظتPM25 برای آلاینده AQI شکل(13) نشانگر 208 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد شهر زاهدان، 95 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس، 33 روز کیفیت هوای مخاطره آمیز برای شهروندان ، 26 روز کیفیت هوای کاملاً غیر بهداشتی و 4 روز هوای با کیفیت متوسط در شهر زاهدان می باشد.با توجه به غلظتPM10   برای آلاینده  AQIشکل(14) نشانگر 245 روز هوای با کیفیت متوسط، 44 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس، 29 روز کیفیت هوای مخاطره آمیز، 22 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد، 22 روز هوای با کیفیت خوب و 4 روز کیفیت هوای کاملاً­ غیربهداشتی در شهر زاهدان می باشد.با توجه به غلظت COو مقادیر AQI ، شکل (15)  نشانگر 270روز با کیفیت متوسط، 81 روز با کیفیت خوب، 10 روز با کیفیت غیربهداشتی برای کلیه افراد و 4 روز هوا با کیفیت غیربهداشتی برای افراد حساس در شهر زاهدان می باشد.همچنین با توجه به ، غلظت O3 و مقادیر  AQI شکل(16) نشانگر 219 روز هوا با کیفیت متوسط، 99روز هوا باکیفیت خوب،44 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس و 3 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد جامعه در شهر زاهدان می باشد.با توجه به مقادیر AQI برای آلایندهNO2 ، شکل (17) نشانگر 325 روز هوای با کیفیت متوسط، 37 روز هوا با کیفیت غیربهداشتی برای افراد حساس و 4 روز هوا با کیفیت خوب در شهر زاهدان می باشدبا توجه به شاخص  AQI برای آلایندهSO2  ، شکل(18)  نشانگر 365 روز کیفیت هوای متوسط در شهر زاهدان می باشد.

بحث و نتیجه گیری

با توجه به نتایج حاصل از 864 بار اندازه گیری 6 آلاینده شاخص هوا در شهر زاهدان برای مدت یکسال ، میزان غلظت آلاینده CO در طول سال 1388 در حد استاندارد بود که بیشترین میزان آن در شهریور (ppm4/7) و کمترین مقدار آن در آذر ماه (ppm 9/4) بوده است .میزان غلظت آلاینده NO2 در طول سال 1388 در حد استاندارد بوده که بیشترین مقدار آن در شهریور ماه  pbb)167( و کمترین میزان غلظت آن در بهمن ماه ( pbb73) بوده است. میزان غلظت آلاینده O3  درطول سال1388  بجز در فروردین ماه با غلظت pbb 133 در حد استاندارد بوده و کمترین میزان آن در مهر ماه با غلظت  pbb43  مشاهده گردید. همچنین میزان غلظت آلایندهSO2  در طول ماه های سال 1388 برابر با   pbb 100  در محدوده استاندارد و یکسان بوده است. لذا آلاینده های گاز در کل در محدوده استاندارد بوده و فقط NO2 و  COدر شهریور ماه افزایش بسیار جزئی در حد استاندارد نسبت به سایر ماهها داشته است که می توان از دلایل آن تردد زیاد خودرو ها جهت خرید لوازم فرزندان بابت بازگشایی مدارس دانست.

 

میزان غلظتPM10  در طول سال 1388 بجز اردیبهشت ماه ، با غلظت 298 میکرو گرم بر متر مکعب ، تیر ماه با غلظت 327 میکرو گرم بر متر مکعب ، دی ماه با غلظت 311 میکرو گرم بر متر مکعب و بهمن ماه با غلظت 306 میکرو گرم بر متر مکعب در حد استاندارد بوده که بالاترین میزان در دی ماه با غلظت 311 میکرو گرم بر متر مکعب و کمترین آن در آذر ماه با غلظت 72 میکرو گرم بر متر مکعب اندازه گیری شد. دلیل آن در فصل پاییز در بسیاری از نقاط کشور با توجه به افزایش ناپایداری ناشی از بادهای غربی و همرفت های منطقه ای فصلی نا آرام تلقی می گردد ، در زاهدان سهم عمده ای در پدیده گردوغبار ندارد این در حالیست که در فصل زمستان که توام با شروع بارش در منطقه و سایر نواحی اطراف می باشد با وجود ناپایداری ناشی از بادهای غربی بادهای جنوب غربی عمده ترین عامل ایجاد گردوغبار در منطقه هستند. بنابراین جهت ورود و انتشار گردو غبار با سایر فصول تفاوت اساسی دارد که تحقیقات آقای دکتر خسروی و همکارانش نیز مبین این قضیه می باشد (24). همچنین میزان غلظت PM2.5 در طول سال 1388 بیشتر از حد استاندارد بوده که بیشترین غلظت  آن در تیر ماه برابر با236 میکرو گرم بر متر مکعب و کمترین غلظت آن در آذر ماه برابر با  69 میکرو گرم بر متر مکعب اندازه گیری صورت پذیرفت. لذا آلاینده مسئول در طول سال 1388 در شهر زاهدانPM2.5  بود که شامل 208 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای کلیه افراد شهر زاهدان، 95 روز کیفیت هوای غیربهداشتی برای افراد حساس، 33 روز هـوا با کیفیت متوسـط برای شهروندان زاهدان اندازه گیری شده اسـت که این امر در سال های آتی با توجه به تداوم خشکسالی ها،‌ تغییر کاربری اراضی، تغییرات فرامنطقه ای و رشد جمعیت افزایش خواهد داشت. بر اساس تحقیقی که توسط آقای دکتر محمود خسروی و همکارانش در خصوص بررسی اثر تغییرات آب وهوایی بر افزایش شدت آلودگی گردو غبار محیطی در زاهدان انجام شده نشان می دهد که میزان گردوغبار سالانه شهرستان زاهدان طی 50 سال اخیر روندی رو به افزایش داشته است که حداکثر 160 روز در سال 1963 و حداقل 22 روز در سال 1954 نشان دهنده تغییرات شدید سالانه این پدیده طی دوره مورد مطالعه است. با وجود نوسانات شدید سری زمانی،روند افزایشی بخصوص از سال 2000 تاکنون قابل توجه است. سرعت رشد این روند حدود نیم روز به طور متوسط در سال است که بطور میانگین از 53 روز به 84 روز در سال 2005 افزایش یافته است.

لذا با توجه به موقعیت خاص شهرستان زاهدان و قرارگیری آن در مناطق بیابانی یکی از عوامل جدی بسیار مهم و تأثیرگذار در منطقه ، پدیده گرد و غبار است که اثر مستقیم بر سلامت انسان داشته است. لذا با توجه به افزایش جمعیت در شهر زاهدان، لزوم برنامه ریزی مقابله با این مخاطره بهداشتی و محیطی امری الزامی است. ضمناً عامل اصلی ایجاد گردوغبار و ریز گردها در حوزه ی زاهدان از منطقه سیستان با بیش از 166 روز توأم با گردوغبار می باشد، که از این نظر با کانون های غربی آسیا (جنوب خلیج فارس، جنوب عراق و شرق عربستان) قابل مقایسه است. باد در اکثر ایام سال در منطقه سیستان می وزد ،  اما طی ماه های خرداد تا شهریور وزش بادها از نظر شدت و فراوانی اهمیت ویژه ای می یابند. این بادها که بنام بادهای120 روزه موسوم است، از معروفترین سیستم های وزش مقیاس متوسط درنیمکره شمالی می باشند که اثرات آن در بخش های شرقی ایران، غرب و جنوب افغانستان و شمال پاکستان مشاهده می گردد. این بادها با جهت شمال تا شمال غربی با سرعت زیاد سطح منطقه را در می نوردد و حاصل تضاد فشار هوا بین کانون کم فشار موسمی مستقر در جنوب ایران و پاکستان و مراکز پرفشار دریای خزر، آسیای میانه و شمال افغانستان می باشد. این طوفان ها با توجه به فقر پوشش گیاهی، خشکی خاک، شیب کم دشت و عدم تأثیر شرایط توپوگرافی در کاهش سرعت باد و همچنین خشکسالی های مکرر که در نتیجه نوسانات اقلیمی در حوضه آبریز رود هیرمند و دشت سیستان روی می دهد ، باعث خشک شدن بستر رودخانه ها و بخصوص دریاچه های هامون می شود. در معرض باد قرار گرفتن حجم عظیمی از رسوبات ریزدانه و دریاچه ای که در اثر خشکسالی و حرارت بالای محیط پیوستگی خود را از دست داده اند، به عنوان منبع اصلی تغذیه طوفان های گرد و غباری در طول سال مطرح هستند. بادهای 120 روزه از دیدگاه های مختلفی مورد بررسی قرار گرفته اند، امّا تأثیرات گردوغبار ناشـی از آن ها بر بهداشـت محیط و سـلامتی انسان کمتر مورد توجـه بوده اند. پیامدهای این پدیده جنبه های مختلفی از بهداشت جامعه انسانی را تحت تأثیر قرار می دهد که می توان به اثرات سوء آن بر بیماری های چشمی، تنفسی و ریوی، سلامت روانی و سوانح رانندگی و به خطر افتادن منابع آب بهداشتی شهری و روستایی اشاره نمود. لذا می بایست جهت آمادگی و مقابله با آثار زیان بار پدیده گرد و غبار (ریزگرد) برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برنامه ریزی نمود.

الف- برنامه های کوتاه مدت

  1. شناسایی کانون های شکل گیری اولیه به منظور پیش بینی و اطلاع رسانی
  2. توسعه و تجهیز ایستگاه های پایش وضعیت جوی، سیستم های پیش آگاهی و کنترل هوای منطقه
  3. مالچ پاشی و سایر اقدامات مناسب در مناطق با پتانسیل فرسایش بادی براساس نتایج طرح شناسایی کانون های بحرانی بیابان زا
  4. اطلاع رسانی و آموزش همگانی برای کسب آمادگی مواجهه با پدیده گردوغبار
  5. تهیه طرح احداث فضای سبز مشجر در کانون های بحران
  6. توسعه و تجهیز مراکز اورژانس و بهداشتی درمانی به وسایل مراقبت های پزشکی جهت پیشگیری و درمان افراد آسیب دیده در مناطق تحت تأثیر پدیده گرد و غبار
  7. تأمین حقابه تالاب هامون از طریق معاهدات بین کشور ایران و کشور افغانستان

ب برنامه های میان مدت

  1. اجرای طرح کمربند فضای سبز با رعایت ضوابط طرح جامع و انتخاب گونه های گیاهی مناسب
  2. ایجاد کمربند سبز با اشکوب بندی مناسب با اهداف بادشکن در اطراف تأسیسات تصفیه آب شرب شهری با منظور کاهش صدمات وارده ناشی از پدیده گردوغبار در منطقه

ج   برنامه های بلند مدت

  1. تهیه طرح جامع مدیریت و احیا مراتع به منظور حفاظت از منابع خاک در معرض فرسایش بادی
  2. تهیه طرح جامع مقابله با شن های روان و فرسایش بادی با اولویت روش های بیولوژیک 
  3. توسعه و تجهیز فرودگاه ها به تجهیزات و تأسیسات ناوبری و هواشناسی پیشرفته جهت هدایت هر چه بهتر پروازها در شرایط بحران گردوغبار
  4. تعیین کارگروه به منظور بررسی برون مرزی پدیده گردوغبار با همکاری منطقه ای کشورهای همسایه و تهیه پیش نویس طرح همکاری چند جانبه کشورهای منطقه با هدف پیشگیری و کنترل پدیده گردوغبار منطقه

منابع

1-      دبیری، مینو، 1379، آلودگی محیط زیست هوا، آب،‌خاک و صوت، چاپ دوم، نشر و پخش آیلار،121-1.

2-      Arundel A. V., J. H., T. D., 1989, Indirect Health Effects of Relative Humidity in Indoor Environments, Environ Health Perspect: 65.361-351.

3-      Plopper C. G., Fonucchi M. V., 2000, Urban Environmental Pollutant Exacerbate Childhood Lung Diseases, Environ Health Perspect, 108:A252-A253.

4-      Chun-Yuh Yang, Chihching Chang, Hung-Yi Chuang, Shang-Shyue Tsai, Trong-Neng Wu and Chi-Kung Ho,2004, Relationship between Air Pollution and Daily Mortality in a Subtropical City:Taipei , Taiwan.

5-      Patz, Jonathan A., Holly, K. Gibbs , Jonathan A. Foley, Jamesine V. Rogers, and Kirk, R. Smith, 2007, Climate Change and Global Health: Quantifying a Growing Ethical Crisis, Eco Health 4, 397-405.

6-      WHO, 2008, Climate Change and Health, Report by the Secretariat, EXECUTIVE BOARD, 122nd Session , EB122.4, 16 January 2008, Geneva: World Health Organization.

7-      World Bank; Environmental Department, 1966, Environmental Assessment Sourcebook, Washington D.C.; Vol 1,2 and 30     

8-      WHO, 2005, Using Climate to Predict Infectious Disease Epidemics, Report authors: Katrin Kuhn, Dharmid Campbell-Lendrum, Andy Haines, Jonathan Cox, Geneva: WorldHealth Organization.

9-      IPCC, 2007, Climate Chang, 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability, Contribution of Working Group II to the fourth Assessment Report of the Intergovernmental Pannel on Climate Change , Chapter 8: Human Health., Cambridge University Press , Cambridge , UK , 391-431.

10-  Afroz R., Hassan M. N. and Ibrahim N. A., 2003, Review of Air Pollution and Health Impacts in Malaysia, Environ Res 92 (2003). PP. 71-77. Article.Pdf (288k) view Record in Cited By in Scopus,Cited By in Scopus(26) .

11-  Yang C. Y., Yang, Yang, C. C. Chang, H. Y. Chang, H. Y. Chuang, S. S. Tsai, T. N. Wu and C. K. Ho, 2004, Relationship Between Air Pollution and daily Mortality in Subtropical City: Taipe, Taiwan, Environ, Int., 30 (2004), PP.519-523.

12-  Article,PDF,(115K) View Record in Scopus,Cited By in Scopus(26).  

13-  De Kok MCM Theo, Direce A. L. Herman, Hogervorst G. f. Janneke, Briede Jacob, 2006, Toxicological Assessment of Ambient and Traffic-Related Particulate Matter: A review of Recent Studies. Mutation Research; 613:103-122.

14-  پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو،1380، اقلیم و گردشگری ، انتشارات سازمان هواشناسی کشور.

15-  Garrison V. H. et al, 2003, African and Asian Dust: from Desert Soils to Coral  Reefs, Bio Science 53:469-480.

16-  Griffin D. W., Garrison V. H., Herman J. R., Shinn, E. A., 2001, African. Desert Dust in the Caribean Atmosphere, Microbiology and Public Health, Aerobiologia, 17:203-213.

17-  Menne, Bettina and Kristie L. Ebi, 2006, Climate Change and Adaptation Strategies for Human Health , Published on Behalf  of the World Health Organization, Regional Office for Europe by Steinkopff Verlag, Darmstadt.

18-  اسماعیل ساری، عباس،1381 ،آلاینده ها، بهداشت و استاندارد در محیط زیست،چاپ اول،انتشارات نقش مهر،205.

19-  Helmut Mayer, Jutta Holst, Dirk Schindler and Dieter Ahrens, 2008, Evolution of the Air Pollution in SW
Germany Evaluated by the Long-term Air Quality Index LAQX, Atmospheric Environment,Volume 42, pages 5071-5078.

20-  Sohrabinia, M. and Khorshiddoust, A. M., 2007, Application of  Satellite data and GIS in Studying Air Pollutant in Tehran, Habitat International, Volume 31 , Pages 268-275.

21-  Fabio Murena, 2004, Measuring Air quality Over Large Urban Arease: Development and Application of an Air Pollution Index at the Urban Area of this Article, Atmospheric Environment, Volume 38, Pages 6195-6202.

22-  سالنامه آماری استان سیستان و بلوچستان، 1386 ، معاونت برنامه ریزی استانداری سیستان و بلوچستان، ‌دفتر آمار و اطلاعات.

23-  http://WWW. Weather.ir.  

24-  http://EurLex.Europa.eu/Iex.Uriserv/Lexuriser.V.do? Uri=OJ: C: 2006:306E. 0127: 0128: En: PDF.

25- خسروی،محمود; شکیبا ، هانیه ; سرگلزایی مقدم ، فرزانه ،1378 ، بررسی اثر تغییرات آب و هوایی بر افزایش شدت آلودگی گردوغبار محیطی در زاهدان ، یازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ، زاهدان. 9-7 آبانماه.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1*- (مسوول مکاتبات): دانشیار گروه مهندسی محیط زیست ، دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2- کارشناس ارشد آلودگی های محیط زیست ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

[3]- استادیار و عضو مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت زاهدان،دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی، زاهدان، ایران.

1-Associate Prof., Department of Environmental Engineering, Graduate School of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad  University, Tehran, Iran. * ( Corresponding Author)

2- M.Sc. in Environmental Pollutants, Graduate School of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad   University, Tehran, Iran. 

3- Assistant Professor, Health Promotion Research Center, Zahedan University of Medical Science, Zahedan, Iran.

1- Air Quality Index

1-      دبیری، مینو، 1379، آلودگی محیط زیست هوا، آب،‌خاک و صوت، چاپ دوم، نشر و پخش آیلار،121-1.

2-      Arundel A. V., J. H., T. D., 1989, Indirect Health Effects of Relative Humidity in Indoor Environments, Environ Health Perspect: 65.361-351.

3-      Plopper C. G., Fonucchi M. V., 2000, Urban Environmental Pollutant Exacerbate Childhood Lung Diseases, Environ Health Perspect, 108:A252-A253.

4-      Chun-Yuh Yang, Chihching Chang, Hung-Yi Chuang, Shang-Shyue Tsai, Trong-Neng Wu and Chi-Kung Ho,2004, Relationship between Air Pollution and Daily Mortality in a Subtropical City:Taipei , Taiwan.

5-      Patz, Jonathan A., Holly, K. Gibbs , Jonathan A. Foley, Jamesine V. Rogers, and Kirk, R. Smith, 2007, Climate Change and Global Health: Quantifying a Growing Ethical Crisis, Eco Health 4, 397-405.

6-      WHO, 2008, Climate Change and Health, Report by the Secretariat, EXECUTIVE BOARD, 122nd Session , EB122.4, 16 January 2008, Geneva: World Health Organization.

7-      World Bank; Environmental Department, 1966, Environmental Assessment Sourcebook, Washington D.C.; Vol 1,2 and 30     

8-      WHO, 2005, Using Climate to Predict Infectious Disease Epidemics, Report authors: Katrin Kuhn, Dharmid Campbell-Lendrum, Andy Haines, Jonathan Cox, Geneva: WorldHealth Organization.

9-      IPCC, 2007, Climate Chang, 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability, Contribution of Working Group II to the fourth Assessment Report of the Intergovernmental Pannel on Climate Change , Chapter 8: Human Health., Cambridge University Press , Cambridge , UK , 391-431.

10-  Afroz R., Hassan M. N. and Ibrahim N. A., 2003, Review of Air Pollution and Health Impacts in Malaysia, Environ Res 92 (2003). PP. 71-77. Article.Pdf (288k) view Record in Cited By in Scopus,Cited By in Scopus(26) .

11-  Yang C. Y., Yang, Yang, C. C. Chang, H. Y. Chang, H. Y. Chuang, S. S. Tsai, T. N. Wu and C. K. Ho, 2004, Relationship Between Air Pollution and daily Mortality in Subtropical City: Taipe, Taiwan, Environ, Int., 30 (2004), PP.519-523.

12-  Article,PDF,(115K) View Record in Scopus,Cited By in Scopus(26).  

13-  De Kok MCM Theo, Direce A. L. Herman, Hogervorst G. f. Janneke, Briede Jacob, 2006, Toxicological Assessment of Ambient and Traffic-Related Particulate Matter: A review of Recent Studies. Mutation Research; 613:103-122.

14-  پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو،1380، اقلیم و گردشگری ، انتشارات سازمان هواشناسی کشور.

15-  Garrison V. H. et al, 2003, African and Asian Dust: from Desert Soils to Coral  Reefs, Bio Science 53:469-480.

16-  Griffin D. W., Garrison V. H., Herman J. R., Shinn, E. A., 2001, African. Desert Dust in the Caribean Atmosphere, Microbiology and Public Health, Aerobiologia, 17:203-213.

17-  Menne, Bettina and Kristie L. Ebi, 2006, Climate Change and Adaptation Strategies for Human Health , Published on Behalf  of the World Health Organization, Regional Office for Europe by Steinkopff Verlag, Darmstadt.

18-  اسماعیل ساری، عباس،1381 ،آلاینده ها، بهداشت و استاندارد در محیط زیست،چاپ اول،انتشارات نقش مهر،205.

19-  Helmut Mayer, Jutta Holst, Dirk Schindler and Dieter Ahrens, 2008, Evolution of the Air Pollution in SW
Germany Evaluated by the Long-term Air Quality Index LAQX, Atmospheric Environment,Volume 42, pages 5071-5078.

20-  Sohrabinia, M. and Khorshiddoust, A. M., 2007, Application of  Satellite data and GIS in Studying Air Pollutant in Tehran, Habitat International, Volume 31 , Pages 268-275.

21-  Fabio Murena, 2004, Measuring Air quality Over Large Urban Arease: Development and Application of an Air Pollution Index at the Urban Area of this Article, Atmospheric Environment, Volume 38, Pages 6195-6202.

22-  سالنامه آماری استان سیستان و بلوچستان، 1386 ، معاونت برنامه ریزی استانداری سیستان و بلوچستان، ‌دفتر آمار و اطلاعات.

23-  http://WWW. Weather.ir.  

24-  http://EurLex.Europa.eu/Iex.Uriserv/Lexuriser.V.do? Uri=OJ: C: 2006:306E. 0127: 0128: En: PDF.

25- خسروی،محمود; شکیبا ، هانیه ; سرگلزایی مقدم ، فرزانه ،1378 ، بررسی اثر تغییرات آب و هوایی بر افزایش شدت آلودگی گردوغبار محیطی در زاهدان ، یازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ، زاهدان. 9-7 آبانماه.