واگرایی ریختی اشکول در امتداد جنگل های هیرکانی شمال ایران، شاهدی بر وجود خردپناه گاه در طی آخرین دوره یخبندان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زیست‌گاه‌ها و تنوع زیستی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 آمایش سرزمین

3 عضو هیات علمی

4 دانشیار، دانشگاه گرگان، دانشکده منابع طبیعی، گروه محیط زیست.

5 استاد، گروه زیست‌گاه‌ها و تنوع زیستی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: ردپای نوسان های اقلیمی و پیش روی و پس روی یخچال ها در دورۀ زمین شناختی کواترنری را می توان در برخی از جانداران مشاهده نمود. تغییر گسترۀ پراکنش به سمت عرض های جنوبی در دورۀ پیش روی یخچال ها و بقای این جانداران در پناه گاه ها و انتشار مجدد به عرض های جغرافیایی بالاتر، باعث ایجاد تغییراتی ریختی و ژنتیکی درون گونه ای شده و با بررسی این تغیرات می توان گسترۀ حضور پناهگاه های مهم به ویژه در دوره زمین شناختی پلیستوسن را مشخص نمود. در این پژوهش شواهدی اولیه در خصوص نقش خردپناه گاهی محدودۀ شرقی جنگل های هیرکانی کشور در آخرین دوره یخبندان بزرگ ارائه می گردد.
مواد و روش ها: در راستای مطالعه این پدیده، گونۀ اشکول (Glis glis) که دارای ویژگی های بوم شناختی و زیستی نسبتا منحصر به فردی می باشد به عنوان گونه مدل انتخاب گردید. استخوان فک زیرین افراد متعلق به جمعیت های مختلف در امتداد پناه گاه هیرکانی به شیوه استاندارد تصویربرداری شده و تحلیل های ریخت سنجی هندسی انجام شد. نتایج حاصل از ریخت سنجی صفات فک زیرین با نتایج به دست آمده از بررسی های ژنتیکی مقایسه گردید.
نتایج: نتایج این بررسی حاکی از واگرایی ریختی شدید جمعیت واقع در منتهی الیه بخش شرقی پناه گاه هیرکانی بر اساس صفات فک زیرین می باشد که کاملا منطبق بر یافته های ژنتیکی پیشین می باشد. همچنین ویژگی های ریخت شناختی ظاهری از قبیل میانگین وزن افراد میانگین طول بدن و طول دم نیز اختلاف معنادار و قابل توجهی را با سایر جمعیت های مورد بررسی در مرکز و منتهی الیه غربی محدوده جنگل های خزری نشان می دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات