زون بندی تفرجی پارک جنگلی حسن آباد سنندج با روش ارزیابی چند معیاره و مدل مخدوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم جنگل، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران * (مسوول مکاتبات)

2 دانشیار گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

3 استادیار گروه محیط زیست دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان

4 دکتری علوم جنگل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/jest.2018.22606.3166

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی توان تفرج ابزاری مهم برای توسعه پایدار گردشگری است و مدیریت مناسب توسعه اکوتوریسم باعث حفظ و
غنای زیستی منطقه و رشد اقتصادی مردم محلی می­گردد. این مطالعه با هدف شناسایی و اولویت­بندی مکان­های بالقوه اکوتوریسم پارک جنگلی حسن­آباد سنندج انجام شد.
روش بررسی: دو روش ارزیابی تجزیه و تحلیل سیستمی مخدوم و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در ترکیب با سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) بکارگرفته شد. در روش (AHP) عوامل تأثیرگذار بر تفرج منطقه شناسایی و در قالب پرسش­نامه توسط کارشناسان تفرج مورد مقایسه زوجی قرار گرفتند و پس از وزن­دهی، در محیط GIS لایه­سازی و تلفیق گردیدند. در روش مخدوم پس از شناسایی منابع اکولوژیکی، تجزیه و تحلیل و جمع­بندی داده­ها، واحدهای همگن اکولوژیکی تشکیل و با ویژگی­های اکولوژیکی مدل اکولوژیکی توریسم مخدوم مقایسه شد و نقشه توان تفرجی منطقه بدست آمد در نهایت نقشه­های بدست آمده از دو روش در محیط GIS هم­پوشانی گردید.
یافته ها: نتایج مدل AHP  نشان داد کل محدوده 6/434 هکتاری پارک دارای طبقات توان تفرج متوسط به بالا است و محدوده فاقد
زون توان تفرج بسیار پایین می باشد. در روش مخدوم منطقه دارای همه طبقات تفرجی به جز زون توان تفرج متمرکز طبقه یک بود.
بحث و نتیجه گیری: طبقات توان تفرجی در دو روش دارای 50 درصد هم­پوشانی هستند و چون در هر دو روش محدوده پارک فاقد زون­های نامناسب گردشگری می­باشد، منطقه برای توسعه طرح های طبیعت گردی مناسب می باشد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و دوم، شماره دو، اردیبهشت ماه 99

                                        

 

زون بندی تفرجی پارک جنگلی حسن آباد سنندج با روش ارزیابی چند معیاره و مدل مخدوم

 

پروین دشتی[1]*

Parvindashty@yahoo.com

ایرج حسن­زاد ناورودی[2]

مهرداد خان محمدی[3]

جاهده تکیه خواه[4]

تاریخ دریافت:8/9/95

تاریخ پذیرش:26/2/96

 

چکیده

زمینه و هدف: ارزیابی توان تفرج ابزاری مهم برای توسعه پایدار گردشگری است و مدیریت مناسب توسعه اکوتوریسم باعث حفظ و
غنای زیستی منطقه و رشد اقتصادی مردم محلی می­گردد. این مطالعه با هدف شناسایی و اولویت­بندی مکان­های بالقوه اکوتوریسم پارک جنگلی حسن­آباد سنندج انجام شد.

روش بررسی: دو روش ارزیابی تجزیه و تحلیل سیستمی مخدوم و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در ترکیب با سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) بکارگرفته شد. در روش (AHP) عوامل تأثیرگذار بر تفرج منطقه شناسایی و در قالب پرسش­نامه توسط کارشناسان تفرج مورد مقایسه زوجی قرار گرفتند و پس از وزن­دهی، در محیط GIS لایه­سازی و تلفیق گردیدند. در روش مخدوم پس از شناسایی منابع اکولوژیکی، تجزیه و تحلیل و جمع­بندی داده­ها، واحدهای همگن اکولوژیکی تشکیل و با ویژگی­های اکولوژیکی مدل اکولوژیکی توریسم مخدوم مقایسه شد و نقشه توان تفرجی منطقه بدست آمد در نهایت نقشه­های بدست آمده از دو روش در محیط GIS هم­پوشانی گردید.

یافته ها: نتایج مدل AHP  نشان داد کل محدوده 6/434 هکتاری پارک دارای طبقات توان تفرج متوسط به بالا است و محدوده فاقد
زون توان تفرج بسیار پایین می باشد. در روش مخدوم منطقه دارای همه طبقات تفرجی به جز زون توان تفرج متمرکز طبقه یک بود.

بحث و نتیجه گیری: طبقات توان تفرجی در دو روش دارای 50 درصد هم­پوشانی هستند و چون در هر دو روش محدوده پارک فاقد زون­های نامناسب گردشگری می­باشد، منطقه برای توسعه طرح های طبیعت گردی مناسب می باشد.

 

 

واژه‌های کلیدی: فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، تفرج، ارزیابی توان، سیستم اطلاعات جغرافیایی، حسن آباد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 22, No.2,April, 2020

 

 

 

 

 


Recreational Zone Classification of Hassan Abad Forest Park Using Multi-Criteria Analysis and Model Makhdoom

 

Parvin Dashti[5]*

Parvindashty@yahoo.com

Iraj Hassanzad Navroodi[6]

Mehrdad Khanmohammadi[7]

Jahedeh Tekiekhah[8]

 

Admission Date:May 16, 2017

 

Date Received: November 28, 2016

 

Abstract

Background and Objective: Recreation use assessment is considered as an important tool for sustainable tourism development and also ecotourism management development causes local economic growth and biodiversity conservation‎.The main objective of this study is to identify and prioritize the potential ecotourism site in Hassanabad forest park.

Method: Analysis system Makhdoom and Analytic Hierarchy Process (AHP) combined with Geographic Information System (GIS) was used.

In AHP method after identification effective factors on recreational potential, a matrix is formed and factors were compared by the experts in the form of questionnaire. Next factors were weighed and ranked the regions for recreational potential. In Makhdoom method after identifying ecological sources, the data were collected and analyzed to ecological homogenous units. Finally the map of final resorting capacity was provided by comparing ecological traits of each unit with Makhdoom tourism ecological model. Eventually maps obtained by the two methods in GIS were overlapped.

Findings: Results of AHP model showed that the total area of the park (434/6 ha) has recreational potential of medium to high class. This area has no zone with very low recreational potential. In makhdoom method, this area includes all of recreational classes except concentrated recreational potential zone of first class.  

Discussion and Conclusion: In both methods, the recreational potential classes have 50% overlapping. Since after applying two methods, the park has no inappropriate zones for tourism, this area is suitable for the development of ecotourism plans.

 

Keywords: Analytical Hierarchy Process (AHP), Outdoor Recreation, Potential Evaluation, Geographic Information System (GIS), Hassanabad.

 

 

مقدمه


گسترش بی­ رویه جمعیت، زندگی شهرنشینی، افزایش بی رویه آلاینده ها و آلودگی­های محیط­زیستی از جمله مسایلی هستند که مردم را بر آن داشته است که همواره به عنوان پناهندگان محیط­زیستی به دامان طبیعت پناه ببرند (1). پارک جنگلی شهری به عنوان فضای سبز کلان بر ویژگی­های محیط­زیستی و اکولوژیکی شهری تأثیر مثبت می­گذارد و با پاسخ­گویی به نیازهای تفریحی و تفرجی می­تواند بر ساختار و خدمات­رسانی شهری تأثیر مهمی داشته باشد (2). امروزه متخصصین علوم مختلف، نیاز انسان به تفریح و تفرج را ضروری می­دانند. لذا نیاز به توسعه و احداث پارک­های جنگلی و تفرج­گاه­های طبیعی به منظور جذب توریسم و حفاظت بهینه از منابع و حفظ ذخایر ژنتیکی بیش از پیش احساس می­شود (3).هر توسعه­ای در منابع طبیعی باید با برنامه­ها و طرح­های مدیریتی با ناحیه­بندی مناسب صورت گیرد، تا بتوانیم در کنار استفاده مردم، به حفظ ارزش­های طبیعی و بهره برداری مستمر از این مناطق نایل شویم. بهره برداری مستمر از منابع طبیعی تجدید شونده با شناسایی توان اکولوژیک سرزمین میسر است. این شناسایی با کاربرد در برنامه­ریزی و مدیریت، امکان استفاده از منابع طبیعی با کم­ترین تخریب را به­وجود می آورد (4). برنامه ریزی و استفاده تفرجی و طبیعت گردی از مناطق جنگلی مستلزم شناخت دقیق عوامل محیطی، ارزیابی قابلیت و توان طبیعی منطقه با توجه به ارزش­های اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی، تقاضای تفرجی بازدیدکنندگان و طبیعت گردان و ملاحظات محیط­زیستی می باشد. عدم تطابق کاربری بهینه و کاربری موجود عامل اصلی تخریب در این مناطق است(5، 6).

در مطالعات صورت گرفته در ایران برای ارزیابی توان تفرج­گاهی مناطق مختلف، به طور متداول از مدل اکولوژیک توریسم مخدوم، استفاده شده است (7). که بر اساس نتایج برخی از مطالعات، وضعیت اقتصادی و اجتماعی در این ارزیابی­ها به طور کلی انجام شده و نقشی در ارزیابی نهایی و انتخاب عرصه­های مختلف ندارد (8). در بسیاری از مطالعات، بهترین روش­های ارزیابی روش­های عنوان شده­اند که عمل ارزیابی را با استفاده از مدل ارزیابی چند معیاره (MCE)[9] انجام دهند که شامل عوامل منطقه­ای، از جمله عوامل موثر اکولوژیکی، فیزیکی و عوامل زیستی باشند (9، 10). ضمن این­که مدل های کلی ارایه شده برای همه­جا قابل استفاده نبوده (11) و باید برای هر منطقه براساس مدل های موجود و نیازهای اکولوژیکی و نوع کاربری، مدل ویژه ای طراحی و استفاده گردد (12). با توجه به متفاوت بودن درجه اهمیت عوامل موثر در قابلیت تفرجی، درنظر گرفتن میزان اهمیت هر یک از عوامل در مدل بر صحت نتایج بدست آمده خواهد افزود، از مزایای این روش می توان به ایجاد یک روش سیستماتیک برای مقایسه معیارهای مختلف، توانایی وزن­دهی منطقی­تر عوامل موثر در فرآیند ارزیابی، ارزش­گذاری کمی و کیفی، اولویت­بندی عوامل مختلف به ترتیب اهمیتو ارایه مدلی با تعداد عوامل بیش­تر اشاره نمود (13).

در این مطالعه به منظور مکان­یابی مناطق مناسب انواع تفرج پارک جنگلی حسن آباد شهر سنندج از هر دو مدل اکولوژِیکی مخدوم و ترکیب سیستم­های تصمیم­گیری چندمعیاره و اطلاعات جغرافیایی استفاده شد.

سالانه تعداد کثیری از گردشگران در فصول مختلف سال از پارک بازدید می­نمایند. به­دلیل فقدان طرح تفرجی مناسب امکان استفاده مناسب گردشگران از بسیاری از جاذبه های منطقه وجود نداردو همچنین تراکم بیش از حد گردشگران در یک منطقه خاص باعث استفاده بیش از توان اکولوژیکی منطقه شده است. لذا برای جلوگیری از آسیب رسانی جدی و تخریب این منطقه و نیز استفاده بهینه از کل پارک در این تحقیق اقدام به ارزیابی توان تفرج منطقه شد تا به این ترتیب با ارایه طرح­های تفرجی مناسب در جهت حفظ منابع طبیعی و استمرار استفاده تفرج­گاهی منطقه گامی مهم و موثر برداشته شود.

 

مواد و روش­ها

پارک جنگلی حسن­آباد در جنوب غربی شهر سنندج بین طول جغرافیایی 46 درجه و 55 دقیقه تا 46 درجه و 52 دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی 35 درجه و 15 دقیقه و 35 درجه و 19 دقیقه شمالی واقع شده است (شکل 1).

 

 

 

 

 

در این تحقیق از نقشه­های توپوگرافی سازمان نقشه برداری کشور، نقشه های خاک­شناسی و زمین شناسی اداره منابع طبیعی استان کردستان در مقیاس 25000/1 استفاده شد. نقشه های تراکم پوشش گیاهی با آماربردای منطقه، فاصله از مسیرهای دسترسی و منابع آبی پس از برداشت نقاط زمینی منابع آبی و مسیرهای موجود توسط نرم افزار Arc GIS10.3 تهیه شد. نرم­افزار Expert Choice جهت وزن­دهی لایه­ها در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی برای ارزیابی توان تفرج منطقه به­ کاربرده شد.

در ارزیابی توان تفرجی به روش AHP نخست فاکتورهای تأثیرگذار بر قابلیت تفرجی منطقه بر اساس روش دلفی، توسط کارشناسان تفرج شناسایی شدند. سپس نقشه این عوامل در محیط GIS تهیه گردید. نقشه­های­ شیب، جهت و ارتفاع از مدل رقومی ارتفاعی (DAM) استخراج گردید (شکل 2- الف، ب، ج). نقشه­های زمین­شناسی و نقشه خاک­شناسی با رقومی­سازی نقشه کاغذی در محیط GIS تهیه شدند (شکل 6، 7). نقشه فاصله از منابع آبی و فاصله از مسیرهای دسترسی پس از برداشت مسیرها و منابع آبی توسط دستگاه موقعیت­یاب جهانی (GPS) در محیط GIS وارد و با ایجاد بافر به فواصل معین در پنج طبقه تهیه گردید (شکل2- ح، ز). جهت تهیه نقشه تراکم پوشش گیاهی منطقه، در عملیات میدانی با استفاده از GPS، مناطق جنگل­کاری شده برداشت شد و با وارد نمودن آن به سیستم نرم افزاری، مناطق  جنگل­کاری شده به صورت پلی­گون­هایی با مرز مشخص تعیین گردید. با آماربرداری اولیه طول ترانسکت به گونه­ای که حدوداً 10 تا 15 درخت در هر ترانسکت قرار بگیرد، 60 متر بدست آمد. در داخل هر پلی­گون، شامل توده جنگلی با مرز مشخص از سایرین، به صورت تصادفی نقطه شروع تعیین شد و از نقطه شروع با استفاده از GPS، خطی در جهت شمال پیاده گردید و در طول مسیر هر درختی که تاج آن مسیر را قطع نمود، قطر تاج در جهت عمود بر مسیر حرکت اندازه گیری و ثبت شد. در نهایت محدوده به چهار کلاسه تقسیم­بندی شد (شکل 2- 5). 

 پس از نقشه­سازی، بر اساس نظر کارشناسان به هر یک از طبقات نقشه­های تهیه شده یک ارزش داده شد، این ارزش­گذاری بر اساس مقیاس دو قطبی فاصله­ای صورت گرفت که یک مقیاس ده نقطه­ای می­باشد به­ طوری­که صفر مشخص­کننده­ مینیمم ارزش و ده مشخص­کننده ماکزیمم ارزش ممکن از معیار موردنظر است. ارزش­های بالاتر به طبقات دارای توان بیش­تر برای تفرج داده شد.

برای وزن­دهی فاکتورها نیز روش مقایسه زوجی، به دلیل داشتن مبانی تئوری قوی، دقت بالا و سهولت در کاربرد مورد استفاده قرار گرفت. در این روش یک ماتریس مقایسه تشکیل شد و عوامل به شکل پرسش­نامه­های توسط کارشناسان مورد مقایسه قرار گرفت، نتایج این پرسش­نامه­ها در نرم­افزار Expert Choice وارد شد و فاکتورهای موردنظر وزن­دهی و اولویت بندی گردیدند. بعد از وارد کردن نظر هر کارشناس مقدار ناسازگاری تعیین شده توسط نرم افزار، چک شده و اگر بیش از 1/0 بود آن پرسشنامه از فرآیند تحقیق حذف می­گردید (14). سپس برای هریک از فاکتورها از نظرات کارشناسان میانگین هندسی گرفته شد و نتایج مجدداً وارد نرم افزار Expert Choice گردید و وزن نهایی فاکتورها تعیین گردید، مجدداً نرخ ناسازگاری کم­تر از 1/0 محاسبه شد.

در مرحله بعد به جدول خصوصیات توصیفی نقشه های تهیه شده در نرم افزار GIS یک فیلد اضافه شد و با توجه به هدف تحقیق و نظر کارشناسان برای هر یک از طبقات ارزش­های (9، 7، 5، 3، 1) داده شد، ارزش های بالاتر به مشخصه کلاسه­های که توان و قابلیت بیشتری برای تفرج داشتند اختصاص یافت. در  مرحله آخر وزن نهایی هر معیار که حاصل مقایسات زوجی می­باشد در ارزش­های کمی مربوط به طبقات آن معیار ضرب شده تا مقدار واقعی ارزش هر کلاسه از نقشه عوامل تأثیرگذار مشخص شود و این کار برای هر معیار جداگانه صورت می­گیرد. برای تهیه نقشه توان تفرجی از روش روی هم گذاری مک هارگ (15). استفاده شد و پس از تلفیق و روی هم گذاری نقشه عوامل تاثیرگذار در محیط GIS واحدهای با مساحت کم­تر از 400 متر مربع در واحد های مجاورشان ادغام شدند، سپس در مرحله بعد ارزش های نهایی به دست آمده برای هر معیار در هر رکورد را با سایر ارزش های به دست آمده برای معیارهای دیگر مربوط به آن رکورد را با هم جمع نموده و بدین ترتیب مجموع ارزش ها برای هر واحد یا رکورد به دست آمد. بالاترین ارزش برای هر رکورد 9 و پایین ترین آن 1 می­تواند باشد سپس با توجه به ارزش های تعیین شده، نقشه قابلیت تفرج منطقه در 4 طبقه توان (مناطق با توان تفرجی بسیار بالا، بالا، متوسط و ضعیف) طبقه بندی گردید (شکل 3).

 

 

جدول1- طبقه­بندی و ارزش­گذاری عوامل تاثیرگذار بر تفرج پارک

Table 1. Classification, valuation and weight of effective factors in recreational potential of park

مساحت (درصد)

مساحت(هکتار)

ارزش طبقات

طبقات

وزن عوامل

عوامل تاثیرگذار

ردیف

22/26

95/113

9

1712-1600

 

 

030/0

 



ارتفاع

 

 

1

89/23

82/103

7

1824-1712

55/20

32/89

5

1936-1824

69/20

09/91

3

2048-1936

38/8

42/36

1

2160-2048

64/1

14/7

9

5-0



200/0



شیب

 

 

2

 

15/12

83/52

7

15-5

64/43

67/189

5

15-25

57/42

04/185

3

25-50

04/15

37/65

9

بدون جهت(F)



063/0

 



جهت

 

 

3

04/33

58/143

7

شرقی(E)

81/0

5/3

5

شمالی(N)

16/26

68/113

3

جنوبی(S)

95/24

47/108

1

غربی(W)

7/15

07/31

7

لومی تا رسی- لومی

cm120-80 عمق


063/0


خاک



4

03/60

9/260

5

رسی-لومی تالومی

 cm80- 20عمق

82/32

82/32

3

شنی-رسی_لومی

cm20-0 عمق

9/4

29/20

9

انبوه (75-50)



128/0



پوشش گیاهی

 

 

5

5/9

253/41

7

نیمه انبوه  (50-25)

08/5

07/22

5

تنک (25-0)

82/80

25/351

1

فاقدپوشش کمتر از  %1

36/41

74/179

9

250 >



222/0

 

 

فاصله از مسیر دسترسی

 

 

6

05/28

90/121

7

500-250

5/18

42/80

5

800-500

82/8

34/38

3

1100-800

27/3

20/14

1

1100-1500

1/23

32/100

9

250 >



266/0



فاصله از منابع آبی



7

07/27

68/117

7

500-250

9/27

3/121

5

750-500

12/18

73/78

3

1000-750

58/16

81/3

1

1000<

 

 

 

شکل 2- نقشه عوامل تاثیر گذار بر توان تفرج پارک. الف) ارتفاع. ب) شیب. ج) جهت. د) بافت خاک.  ه) تراکم پوشش گیاهی. و) زمین شناسی. ح) فاصله از مسیرهای دسترسی. ز) فاصله از منابع آبی.

Figure 2. Map of effective factors in investigating recreational potential of park. (a) Elevation (b). Slope (c).Aspect (d). Soil texture (e). Vegetation density (f). Geology (g). Distance from roads (h). Distance from water source

 

جدول 2- طبقات توان تفرج روش (AHP)

Table 2. Classes of recreational potential

قابلیت تفرج

مجموع وزن هر طبقه

مساحت (هکتار)

مساحت به(درصد)

بالا

7-9

71/22

2/5

خوب

5-7

02/222

1/51

متوسط

3-5

87/189

7/43

پایین

1-3

-

-

مجموع

-

6/434

100

 


نتایج حاصل از ارزیابی توان تفرج به روش مخدوم


در روش مخدوم نقشه واحد­های محیط­زیستی با معیارهای مدل مخدوم مورد ارزیابی قرار گرفت و نقشه توان تفرجی به دست آمد شکل (4). مساحت هر یک از طبقات تفرجی در (جدول 3) ارایه شد.

 

 

 

 

 

جدول3- طبقات توان تفرجی (مدل مخدوم)

Table 3. Class of recreational potential (Makhdoom method)

مساحت (درصد)

مساحت (هکتار)

نوع تفرج

-

-

متمرکز طبقه یک

64/8

5/37

متمرکز طبقه دو

65/48

4/211

گسترده طبقه یک

71/42

7/185

گسترده طبقه دو

-

-

مناطق نامناسب

100

6/434

مجموع

 

 

 

نتایج حاصل از همپوشانی دو نقشه تهیه شده توان تفرج در روش AHP و مدل مخدوم

به منظور محاسبه سطوح مشترک هر یک از طبقات متناظر با هم و با دیگر طبقات، نقشه­های تهیه شده به روش AHP و مدل مخدوم در محیط GIS هم­پوشانی گردید. (شکل (5) و جدول (4).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول4-  هم­پوشانی طبقات توان تفرجی دو روش ارزیابی AHP و مخدوم

Table 4. Overlapping recreational potential classes of two methods AHP and Makhdoom

طبقات

طبقات هم­پوشان

مساحت (هکتار)

مساحت به (درصد)

1

گسترده 1 و خوب

4/120

70/27

2

گسترده 1و متوسط

8/154

63/35

3

گسترده2 و متوسط

5/110

43/25

4

متمرکز 2 و بالا

77/11

61/2

5

متمرکز 2 و خوب

6/37

63/8

مجموع

-

100

6/434

 

بحث و نتیجه گیری


نتایج حاصل از این بررسی به روش AHP  نشان داد که بیشتر سطح پارک دارای توان تفرجی متوسط به بالا می­باشد و در دامنه شرقی پارک قرار گرفته است و نیز منطقه فاقد زون توان تفرج پایین می­باشد. نتایج حاصل از وزن­دهی عوامل موثر در توان تفرج مهم­ترین فاکتورها در این مطالعه را به ترتیب فاکتور فاصله از منابع آبی، فاصله از مسیرهای دسترسی، شیب و پوشش­گیاهی معرفی کرد. این نتایج در راستای نتایج تحقیقات اسکندری برای ارزیابی توان تفرجی پارک جنگلی سرخه­حصار می­باشد(16)، محمودی و دانه­کار در تحلیل معیارها و عوامل محیطی- اکولوژیک موثر بر توان تفرجی سامان عرفی منج در جنگل­های شهرستان لردگان، فاکتورهای محیطی را به عنوان موثرترین عوامل در ارزیابی توان تفرجی معرفی کردند و همچنین عنوان کردند که فاکتورهای اقتصادی- اجتماعی در فرآیند ارزیابی موثرتر بوده و عوامل محیطی را تحت تأثیر قرار داده است (6). شیخ الاسلامی و سیبی در پهنه­بندی آمایشی متناسب با رویکرد اکوتوریسم برای جنگل­های سری 7 واشمرد، شیب و ارتفاع را به عنوان مهم­ترین نتایج حاصل از بررسی خود معرفی کردند (17). نتایج این تحقیقات نشان می­دهد که تأثیرگذاری فاکتورها در فرآیند ارزیابی توان تفرجی در مناطق مختلف متفاوت می باشد.

ارزیابی توان تفرجی به­روش مخدوم با استفاده از فاکتورهای اکولوژیکی انجام شد و به نظر می­رسد روش AHP به دلیل استفاده از فاکتورهای بیشتر در ارزیابی، روشی مناسب­تر برای ارزیابی توان این محدوده باشد. مطالعات شیخ الاسلامی و سیبی وBunruamkaew & Murayama نیز ترکیب سیستم تصمیم­گیری چند معیاره و سیستم اطلاعات جغرافیایی را با توجه به قابلیت­های آن در امکان بکارگیری متغیرهای کمی و کیفی به عنوان یک روش مناسب برای ارزیابی قابلیت تفرج عنوان کرده­اند (17، 18).

با توجه به این­که در هر دو روش کل محدوده دارای انواع طبقات توان تفرجی می­باشد و فاقد زون نامناسب تفرجی است، منطقه برای توسعه طرح های طبیعت گردی مناسب می باشد. همچنین مساحت هر یک از طبقات توان در دو روش استفاده شده برای ارزیابی توان تفرج و نیز سطح هم پوشانی شده طبقات متناظر در دو روش تا حدود زیادی مشابه می باشند اما موقعیت قرار گرفتن این طبقات بر روی نقشه در26/44 درصد منطقه متفاوت می باشد، دلیل این امر در اهمیت متفاوت فاکتورهای موثر در ارزیابی در دو روش یاد شده است، به­طوری که در مدل مخدوم مهم­ترین فاکتور شیب و در روشAHP   مهمترین عوامل فاصله از منابع آب و مسیرهای دسترسی است.

 

Reference

  1. Barzegar, Q., 2005. Locating parks and forest reserves plan. The Office of forests and parks, 250 p. (In Persian)
  2. Arnberger, A., Eder, R., 2012. The influence of green space on community attachment of urban and suburban residents. Urban Forestry and Urban Greening, Vol. 11, pp. 41-49.
  3. Wolch, J.R., Byrne, J., J.P. Newell., 2014. Urban green space, public health, and environmental justice .The challenge of making cities ‘just green enough. Landscape and Urban Planning, Vol. 125, pp. 234-244
  4. Jafari, Z., Mikaeali-Tabrizy, A. R., Mohammadzadeh, M., Abdi, O., 2011. Evaluation of Ecotourism Competence in Golestan National Park through Multi Criteria Evaluation Method and GIS. Renewable Natural Resources Research, NO. 4, pp. 26-37 (In Persian)
  5. Tsaur, Sh. Lin,Y. Lin.J., 2006. Evaluating ecotourism sustainability from the integrated perspective of resource. Community and Tourism Management, Vol. 27 (4), pp. 640-653    
  6. Mahmoudi, B., Danehkar, A., 2009. Analysis of criteria and environmental-ecological factors affecting recreational potential of Traditional Section of Mondje in Lordegan through multi-criteria evaluation using (GIS), Town and Country Planning., No. 1, pp. 55-69. (In Persian)
  7. Makhdoom, M,. 2006. Fundamental of Land use Planning. Tehran University Press. 10, p. 289. (In Persian)
  8. Malj Pour, Sh,. 2007. Assessing recreational potential of the Vorgavij Forest Park in Noshahr and Chalus area, MSc thesis. Agroforestry course of Natural sources Faculty. Mazandaran University. p. 120. (In Persian)
  9. Babaie-Kafaky, S. Mataji, A. and Ahmadi Sani, N (2009). Ecological capability assessment for multiple-use in forest areas using GIS- based multiple criteria decision making approach. American Journal of Environmental Sciences, Vol. 5 (6), pp. 714-721.
  10. Youssef, A., Pradhan, B., Tarabees, E. (2011). Integrated evaluation of urban development suitability based on remote sensing and GIS techniques: contribution from the analytic hierarchy process, Arabian Journal of Geosciences, Vol 4, Issue 3-4.
  11. Rahmani, O. F., Rasoli, S. H., PileVar, A, 2014. Optimal locating of ecotourism and suitable areas for tourism development using GIS (Case study of Kalaleh city). The first congress of urban management and city councils. Sari, Center for Development Conferences in Iran. (In Persian) https://www.civilica.com/Paper-TSDI01-TSDI01_021.html
  12. Aliani, H, Kafaky, S Babaie, Saffari, A, & Monavari, SM. (2016). Determining an appropriate method for the purpose of land allocation for ecotourism development (case study: Taleghan County, Iran). Environmental monitoring and assessment, vol. 188 (11), pp. 651-651
  13. Janke, J. R. (2010). Multi-criteria GIS modeling of wind and solar farms in Colorado. Renewable Energy. Vol. 35 (10), pp.  2228–2234.
  14. Saaty TL. 1980. The Analytic Hierarichy Process: planning, priority Setting, Resource Alloction Rws pub, McGraw-Hill. New York. USA, p. 235.
  15. McHarge, I., 1969. Design with Nature. The Natural History Press, Garden City, New York.nature reserves: A case study in Tianmushan Nature Reserve. Tourism management
  16. Eskandari, S., Oladi, J., Yakhkeshi, A,. 2011.  Assessment of ecotourism potential of  urban  forest parks  based  on  effective factors  in  outdoor  recreation,  a  case  study: Sorkhe Hesar    forest  park. Geographical Planning of space quarterly journal, Vol. 1(2), pp 37-58. (In Persian).
  17. Shikholeslamy., A. Sibi. (2012), zoning proportionate to the function of ecotourism in District of Vashmard forests with multi agent evaluation and using AHP model in GIS environment ,J. of Conservation and Utilization of Natural Resources, Vol. 1 (2), pp. 1-12. (In Persian)
  18. Bunruamkaew, Khwanruthai, & Murayam, Yuji. (2011). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Surat Thani province, Thailand. Procedia-Social and Behavioral Sciences. Vol. 21, pp. 269-278.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دکتری علوم جنگل، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران * (مسوول مکاتبات)

2- دانشیار گروه جنگلداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

3- استادیار گروه محیط زیست دانشکده منابع طبیعی دانشگاه گیلان، ایران

4- دکتری علوم جنگل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

1- Ph.D, Faculty of Natural Resources, University of Lorestan, Iran *(Corresponding Author)

2- Assoc. Prof., Faculty of Natural Resources, University of Guilan, Iran

3- Asst. Prof., Faculty of Natural Resources, University of Guilan, Iran

4- Ph.D, Faculty of Natural Resources, University of Tarbiat Modares, Iran

1- Multiple Criteria Evolution

  1. Barzegar, Q., 2005. Locating parks and forest reserves plan. The Office of forests and parks, 250 p. (In Persian)
  2. Arnberger, A., Eder, R., 2012. The influence of green space on community attachment of urban and suburban residents. Urban Forestry and Urban Greening, Vol. 11, pp. 41-49.
  3. Wolch, J.R., Byrne, J., J.P. Newell., 2014. Urban green space, public health, and environmental justice .The challenge of making cities ‘just green enough. Landscape and Urban Planning, Vol. 125, pp. 234-244
  4. Jafari, Z., Mikaeali-Tabrizy, A. R., Mohammadzadeh, M., Abdi, O., 2011. Evaluation of Ecotourism Competence in Golestan National Park through Multi Criteria Evaluation Method and GIS. Renewable Natural Resources Research, NO. 4, pp. 26-37 (In Persian)
  5. Tsaur, Sh. Lin,Y. Lin.J., 2006. Evaluating ecotourism sustainability from the integrated perspective of resource. Community and Tourism Management, Vol. 27 (4), pp. 640-653    
  6. Mahmoudi, B., Danehkar, A., 2009. Analysis of criteria and environmental-ecological factors affecting recreational potential of Traditional Section of Mondje in Lordegan through multi-criteria evaluation using (GIS), Town and Country Planning., No. 1, pp. 55-69. (In Persian)
  7. Makhdoom, M,. 2006. Fundamental of Land use Planning. Tehran University Press. 10, p. 289. (In Persian)
  8. Malj Pour, Sh,. 2007. Assessing recreational potential of the Vorgavij Forest Park in Noshahr and Chalus area, MSc thesis. Agroforestry course of Natural sources Faculty. Mazandaran University. p. 120. (In Persian)
  9. Babaie-Kafaky, S. Mataji, A. and Ahmadi Sani, N (2009). Ecological capability assessment for multiple-use in forest areas using GIS- based multiple criteria decision making approach. American Journal of Environmental Sciences, Vol. 5 (6), pp. 714-721.
  10. Youssef, A., Pradhan, B., Tarabees, E. (2011). Integrated evaluation of urban development suitability based on remote sensing and GIS techniques: contribution from the analytic hierarchy process, Arabian Journal of Geosciences, Vol 4, Issue 3-4.
  11. Rahmani, O. F., Rasoli, S. H., PileVar, A, 2014. Optimal locating of ecotourism and suitable areas for tourism development using GIS (Case study of Kalaleh city). The first congress of urban management and city councils. Sari, Center for Development Conferences in Iran. (In Persian) https://www.civilica.com/Paper-TSDI01-TSDI01_021.html
  12. Aliani, H, Kafaky, S Babaie, Saffari, A, & Monavari, SM. (2016). Determining an appropriate method for the purpose of land allocation for ecotourism development (case study: Taleghan County, Iran). Environmental monitoring and assessment, vol. 188 (11), pp. 651-651
  13. Janke, J. R. (2010). Multi-criteria GIS modeling of wind and solar farms in Colorado. Renewable Energy. Vol. 35 (10), pp.  2228–2234.
  14. Saaty TL. 1980. The Analytic Hierarichy Process: planning, priority Setting, Resource Alloction Rws pub, McGraw-Hill. New York. USA, p. 235.
  15. McHarge, I., 1969. Design with Nature. The Natural History Press, Garden City, New York.nature reserves: A case study in Tianmushan Nature Reserve. Tourism management
  16. Eskandari, S., Oladi, J., Yakhkeshi, A,. 2011.  Assessment of ecotourism potential of  urban  forest parks  based  on  effective factors  in  outdoor  recreation,  a  case  study: Sorkhe Hesar    forest  park. Geographical Planning of space quarterly journal, Vol. 1(2), pp 37-58. (In Persian).
  17. Shikholeslamy., A. Sibi. (2012), zoning proportionate to the function of ecotourism in District of Vashmard forests with multi agent evaluation and using AHP model in GIS environment ,J. of Conservation and Utilization of Natural Resources, Vol. 1 (2), pp. 1-12. (In Persian)
  18. Bunruamkaew, Khwanruthai, & Murayam, Yuji. (2011). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Surat Thani province, Thailand. Procedia-Social and Behavioral Sciences. Vol. 21, pp. 269-278.