پیاده‌سازی مدل آمایشی کاربری توریسم با استفاده از مدل‌ تلفیقی تصمیم‌گیری ANP-DEMATEL و منطق فازی (مطالعه موردی: شهرستان ملایر)

نوع مقاله : مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران.

2 استادیار، گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم‌الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران. *(مسوول مکاتبات

3 مربی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران.

4 دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران.

10.22034/jest.2020.20052.2908

چکیده

زمینه و هدف: اکوتوریسم در واقع یک توریسم مسوولانه به محیط­های طبیعی است که ضمن حفظ محیط زیست، سلامت جامعه محلی را نیز پایدار می­سازد. از آن­جا که انسان امروز در مواجهه و برخورد با طبیعت و محیط زیست شیوه معقولی را اتخاذ ننموده است لذا ارزیابی توان اکولوژیک، به عنوان استراتژی استفاده منطقی از سرزمین ضرورت پیدا می کند.
روش بررسی: در این پژوهش با در نظر گرفتن توان اکولوژیک منطقه جهت کاربری توریسم اقدام به پیاده­سازی مدل آمایشی این کاربری و پهنه­بندی مناطق مستعد گردشگری گردید. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش مطالعه، توصیفی- تحلیلی است. بدین منظور از مدل تصمیم­گیری چندمعیاره تعاملی ANP-DEMATEL جهت وزن­دهی به معیارها و منطق فازی برای استانداردسازی معیارها استفاده شد. سپس با به کار­گیری ترکیب خطی وزن دار (WLC) لایه­ها با هم تلفیق شده و نقشه پراکندگی مناطق مستعد استخراج گردید.
یافته ها: نتایج نشان داد 1/73 درصد از منطقه جهت توسعه اکوتوریسم مناسب است و تنها 4/ 11 درصد توان لازم را ندارد که در مناطق پر شیب منطقه قرار گرفته است .                                                                                   
 نتیجه گیری: در نهایت می­توان نتیجه گرفت که تلفیق مدل­های ترکیبی ANP-DEMATEL به همراه منطق فازی کارایی بالایی را  در مکان­یابی مناطق تفرجی دارد و راه حل موثری را جهت کمک به تصمیم­گیری گروهی ارزیابان ارایه می­دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهبیست و دوم، شماره پنج، مرداد ماه 99

                                        

 

پیاده­سازی مدل آمایشی کاربری توریسم با استفاده از مدل­ تلفیقی تصمیم­گیری ANP-DEMATEL و منطق فازی (مطالعه موردی: شهرستان ملایر)

 

رضوان حیدری [1]

حمیدرضا پورخباز[2]*

pourkhabbaz@bkatu.ac.ir  

سعیده جوانمردی[3]

علیرضا ایلدرمی [4]

تاریخ دریافت:20/5/95

تاریخ پذیرش:3/9/95

 

چکیده

زمینه و هدف: اکوتوریسم در واقع یک توریسم مسوولانه به محیط­های طبیعی است که ضمن حفظ محیط زیست، سلامت جامعه محلی را نیز پایدار می­سازد. از آن­جا که انسان امروز در مواجهه و برخورد با طبیعت و محیط زیست شیوه معقولی را اتخاذ ننموده است لذا ارزیابی توان اکولوژیک، به عنوان استراتژی استفاده منطقی از سرزمین ضرورت پیدا می کند.

روش بررسی: در این پژوهش با در نظر گرفتن توان اکولوژیک منطقه جهت کاربری توریسم اقدام به پیاده­سازی مدل آمایشی این کاربری و پهنه­بندی مناطق مستعد گردشگری گردید. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش مطالعه، توصیفی- تحلیلی است. بدین منظور از مدل تصمیم­گیری چندمعیاره تعاملی ANP-DEMATEL جهت وزن­دهی به معیارها و منطق فازی برای استانداردسازی معیارها استفاده شد. سپس با به کار­گیری ترکیب خطی وزن دار (WLC) لایه­ها با هم تلفیق شده و نقشه پراکندگی مناطق مستعد استخراج گردید.

یافته ها: نتایج نشان داد 1/73 درصد از منطقه جهت توسعه اکوتوریسم مناسب است و تنها 4/ 11 درصد توان لازم را ندارد که در مناطق پر شیب منطقه قرار گرفته است .                                                                                   

 نتیجه گیری: در نهایت می­توان نتیجه گرفت که تلفیق مدل­های ترکیبی ANP-DEMATEL به همراه منطق فازی کارایی بالایی را  در مکان­یابی مناطق تفرجی دارد و راه حل موثری را جهت کمک به تصمیم­گیری گروهی ارزیابان ارایه می­دهد.

واژه های کلیدی: آمایش سرزمین، تفرج متمرکز، تصمیم­گیری چند معیاره، ANP-DEMATEL، شهرستان ملایر.

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 22, No.5,July, 2020

 

 

 

 

 

 


Implementation of Tourism Using Planning Model by Applying ANP-DEMATEL Integrated Decision Making Model and Fuzzy Logic (Case Study Malayer County)

 

Rezvan Heidari[5]

Hamid Reza Pourkhabbaz [6] *

pourkhabbaz@bkatu.ac.ir  

Saeideh Javanmardi [7]

Ali Reza Ildoromi [8]

 

Admission Date:November 23, 2016

 

Date Received: August 10, 2016

 

Abstract

Background and Objective: In fact, ecotourism is a responsible tourism to natural environments that preserves environment and stabilizes local community. Since nowadays, man does not take a responsible approach towards nature and environment, the assessment of ecological potential as a strategy for rational use of land is necessary.

Method: In this study, considering the region ecological potential for tourism, implementation of planning model for this usage and zoning the regions which have potential for tourism is carried out. From the viewpoint of the goal, this research is functional and considering study style, it is descriptive and analytic (cross –sectional). As a result, to give weight to the criteria, ANP-DEMATEL interactive multi criteria decision making model was used and to standardize the criteria, fuzzy logic was used. Then by applying weighted linear combination (WLO) layers were combined together and a distribution map were extracted for the areas that have potential for tourism.

Findings: The results showed 73.1 % of the region is suitable for ecotourism development and only 11.4 % of the region doesn't have the potential which is located in sloping areas.

Discussion and Conclusion:  Finally, we can conclude that ANP-DEMATEL integration of hybrid models with fuzzy logic ensures superior performance on the location of recreational areas and effective solution to help provide assessment team to decide this.

 

Keywords: Land Use Planning, Intensive Recreation, Multi-Criteria Decision Making, ANP-DEMATEL, Malayer County.

 

مقدمه


صنعت توریسم در هزاره­ی سوم به یکی از پر­رونق­ترین و جذاب­ترین صنایع جهان تبدیل شده است (1). این صنعت سیستم پیچیده­ای است که ابعاد مختلف زندگی انسان­ها اعم از اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، محیط­زیستی و کالبدی را تحت تاثیر خود قرار داده است (2). اکوتوریسم شکلی از توریسم است که با تمرکز بر مناطق طبیعی بر حفاظت محیط زیست تاکید دارد (3) و همچنین به عنوان ابزاری قابل اعتماد به منظور افزایش اقتصاد محلی، به ویژه در مناطق توسعه نیافته و بکر، شناخته می­شود (4). توسعه این صنعت به­ویژه برای کشورهای در حال توسعه جهت برون رفت از معضلاتی هم­چون نرخ بالای بیکاری، محدودیت منابع ارزی و اقتصاد تک محصولی از اهمیت فراوانی برخوردار است (5). با این وجود علی­رغم مزایای فراوان این صنعت و بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی کشورهای مختلف، چنان­چه توسعه آن همراه با سیاست­گذاری­ها و برنامه­ریزی­های منطبق بر نگرش محیط­زیستی و با تأکید بر توسعه پایدار نباشد به طور حتم موجب بروز تأثیرات منفی زیادی بر محیط­زیست خواهد گردید (6). بنابراین منطقی­ترین راه، برای انجام مطالعات محیط­زیستی در راستای چارچوب برنامه­ریزی منطقه­ای همراه کردن جنبه­های اکولوژیک در برنامه­ریزی و سازمان­دهی­های کاربری زمین است (7). توسعه و حفظ توازن اکولوژیک زمانی محقق خواهد شد که به تناسب قابلیت­ها و توانمندی­ها از سرزمین استفاده شود (8). به همین دلیل، ارزیابی توان یک راهبرد برای استفاده منطقی از سرزمین است، زیرا با شناسایی و ارزیابی خصوصیات اکولوژیکی منطقه و از طریق تنظیم رابطه انسان با طبیعت، توسعه­ای درخور و همگام با طبیعت را فراهم می­سازد (9). از این رو صنعت گردشگری نیز در صورتی می­تواند برای یک منطقه جغرافیایی حمایت پایه­ای و اساسی را به همراه آورد که شاخص­های محیط­زیستی آن رعایت شود (10) چرا که اصول مدیریت و برنامه­ریزی صحیح در منابع طبیعی، بر پایه شناخت استعدادها و ارزیابی توان اکولوژیک اکوسیستم استوار است (9). در این رابطه سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) با داشتن خصوصیاتی مانند توانایی اخذ از منابع مختلف و تبادل آن، سازمان­دهی، دریافت و نمایش به­هنگام اطلاعات، تجزیه و تحلیل داده­های گوناگون و امکان عرضه خدمات چند منظوره ابزاری کارآمد در برنامه­ریزی محیط­زیستی به ویژه ارزیابی چند­عامله است (11) از طرفی روش ارزیابی چند معیاره (MCE) یکی از اصولی­ترین روش­های تصمیم­گیری در GIS است و ترکیب سامانه اطلاعات جغرافیایی با روشMCDM ، یک ابزار قوی برای برنامه­ریزی مکانی را به وجود می­آورد (12و 13). در این زمینه تحقیقات زیادی در داخل و خارج از کشور  صورت گرفته است:  جعفری و همکاران (1390) توان طبیعت­گردی پارک ملی گلستان را با استفاده از روش­های ارزیابی چندمعیاره وGIS  مورد ارزیابی قرار دادند. آن­ها با استفاده از روش­های WLC و AHP به تعیین مناطق مناسب گردشگری در پارک ملی گلستان پرداختند (14). پورخباز و همکاران (1392) با استفاده از مدل تلفیقی ANP_DEMATEL و با استفاده از روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره به ارزیابی اراضی کشاوزی دشت قزوین پرداختند (8) Farsari .و همکاران (2001) ازGIS  برای مکان­یابی مناطق مناسب برای توسعه گردشگری در جزیره لومباک در اندونزی استفاده کردند. هدف اصلی آن­ها پیشنهاد یک شیوه­نامه برای برنامه­ریزی گردشگری مبتنی بر GIS بود و با استفاده از تلفیق و ارزیابی چند­عامله، برخی مکان­های بالقوه برای توسعه گردشگری را انتخاب کردند (15). Zhang و همکاران (2013) با استفاده از ترکیب GIS و روش­های MCDM به زون­بندی پارک ملی برف کوه (MSMNP) در چین پرداختند (16). از آن­جا که شهرستان ملایر دارای جاذبه­های تاریخی و فرهنگی و طبیعی غنی و متعددی است و پتانسیل جذب توریست را داراست و تاکنون رویکرد سازمان­یافته­ای در برنامه­ریزی گردشگری، به­ویژه گردشگری پایدار و متکی به طبیعت در آن صورت نگرفته است، بنابراین این پژوهش سعی دارد با شناسایی و توجه به توان­های طبیعی منطقه به برنامه­ریزی صحیح جهت اجرای گردشگری توأم با ملاحظات محیط­زیستی بپردازد.

 روش تحقیق

منطقه مورد مطالعه

شهرستان ملایر در گستره­ای به مساحت 3302 کیلومتر مربع در جنوب شرقی استان همدان واقع شده است و حدود9/16 درصد از مساحت کل استان را تشکیل می­دهد. این منطقه بین طول جغرافیایی ´´15´46°48 تا ´´10´51°48 شرقی و عرض جغرافیایی´´00´16°34  تا ´´50´20°34 شمالی قرار گرفته است (شکل 1). از کل وسعت شهرستان ملایر حدود600 کیلومتر مربع آن را دشت و بقیه را ارتفاعات حاشیه­ای کوهستانی متشکل از کوهپایه های زاگرس تشکیل داده است و دارای آب وهوایی نیمه خشک و سرد بوده و رژیم بارندگی آن از تیپ اقلیم مدیترانه­ای  است (17و18).

در این پژوهش با بررسی عوامل موثر در ارزیابی توان اکولوژیک و بر اساس مدل آمایشی کاربری توریسم، اقدام به پهنه­بندی شهرستان ملایر جهت این کاربری گردید. این تحقیق از نوع کاربردی و روش جمع­آوری اطلاعات به دو شکل اسنادی (کتابخانه ای) و میدانی (پیمایشی) انجام گرفته است. همچنین از مدل­های اکولوژیک حرفی ایران، توابع عضویت فازی، منطق بولین، روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره ANP،DEMATE ، تکنیک ­بردا و نرم­افزارهای2013  Excell،Idrisi selva ، SuperDecision،MATLAB ،ArcMap 10.2  جهت انجام تحقیق استفاده شد. معیارهای مورد نظر با توجه به مطالعات داخلی و نظر کارشناسان تعیین گردید. لحاظ کردن تمام معیارها با توجه به ویژگی­های منطقه و عدم دسترسی به برخی از داده­ها و اطلاعات امکان پذیر نبود، لذا پارامترهای شیب (So)، جهت (As)، درصد تراکم پوشش گیاهی (vgo)، درصد سنگ­ریزه­های خاک (ps2)، بافت خاک (pte)، عمق خاک (pd)، زهکشی خاک (pdr)، دما (ct)، حاصل­خیزی خاک (pf)، دانه­بندی خاک (pg)، تعداد روزهای آفتابی (cs)، رطوبت نسبی (ch)، سرعت باد (cw)، و سنگ مادر (Li) در نظر گرفته شد (19).

 

 

 

 

 


شکل1- موقعیت منطقه مورد مطالعه

Figure 1. Location of the study area

 


معیارهای مورد مطالعه ابتدا با عملیات ژئورفرنس، تصحیح و ویرایش و رقومی­سازی آماده و سپس استانداردسازی شدند. در این راستا با استفاده از توابع عضویت فازی (فاکتورها) و منطق بولین (محدودیت ها) نقشه­ها بی­مقیاس شدند و در ادامه برای وزن­دهی به معیار­ها از مدل تلفیقی ANP-DEMATEL و جهت تلفیق نظرات کارشناسان از تکنیک بردا استفاده شد. در انتها عملیات تلفیق لایه‌ها با استفاده از روش WLC جهت دست­یابی به مناطق مستعد گردشگری انجام گرفت.

روش آزمون ارزیابی و تصمیم‌گیری (DEMATEL)

روش  DEMATELبه وسیله برنامه علوم و بشر انستیتو Battelle Memorial  ژنو، بین سال­های 1972 و 1976 ایجاد شد (20).  این روش مبتنی بر نظریه گراف و روش جامع برای ساختن و تحلیل مدل ساختاری مرتبط با روابط علی و معلولی پیچیده میان عوامل یک مساله است. دیاگراف­ها می­توانند شدت اثر (رابطه) متقابل رابطهء علی و معلولی را به صورت عددی توصیف کنند (21). پایه روش DEMATEL بر اساس این فرض بنا شده است که سیستم شامل مجموعه ای از معیارهاست و مقایسه زوجی روابط میان این معیارها می­تواند به وسیله معادلات ریاضی مدل شود (22).مراحل این روش به صورت زیر خلاصه می­شوند:

1) ساخت ماتریس اولیهء رابطهء مستقیم و محاسبهء ماتریس میانگین: برای تعیین شدت رابطه و تاثیر متقابل (ضریب اثرگذاری) معیارها از نظر متخصصان استفاده می­شود. ارزیابی و جهت تاثیر بین دو معیار براساس امتیاز 0 (بی­تأثیر) تا 5 (تأثیر بسیار شدید) به کار می­رود. برای دخالت دادن دیدگاه­های H  پاسخ­دهنده، ماتریس میانگین A=[aij]  به صورت زیر می­تواند ساخته شود:

رابطه (1)

 

2) محاسبه ماتریس نرمال رابطهء مستقیم: ماتریس اولیهء مستقیم D از طریق معادله زیر نرمال می­شود:

رابطه (2)

D = A×S

رابطه (3)

s = min

j=1,2,3,…,n          

3) محاسبهء ماتریس روابط کل: ماتریس روابط کلT  می­تواند بر اساس معادلهء زیر بدست آید، در حالی که منظور از I ماتریس واحد است:

رابطه (4)

T=D (I-D)-1

مجموع سطرها و ستون­ها با به ترتیب با بردارهای r و c در ماتریس T نشان داده می­شوند (26).

4) تعیین مقدار آستانه: از آن­جا که ماتریس T اطلاعاتی در زمینه این­که یک معیار چه میزان اثر می­گذارد را می­دهد، لازم است تصمیم گیرنده، یک مقدار آستانه برای فیلتر کردن آثار جزئی به وجود آورد. در دیاگرام (مدل ساختاری) تنها آثار بزرگ­تر از آستانه وارد می­شوند.

5) اجرا و تحلیل مدل مفهومی ساختاری (دیاگرام علت و معلول) می­تواند بر اساس ترسیم زوج مرتب­های (r+c , r-c) به دست آید که درون بینی با ارزشی برای تصمیم­گیری فراهم می­کند (SH) برای ترسیم دیاگرام علی (مدل مفهومی) ماتریسF  ساخته می­شود مقادیر ماتریس بر اساس ماتریس T و مقدار آستانه () تعیین می­شوند. اگر tij ≥  باشد آن­گاهfij   برابر 1 می­شود و در غیر این صورت مقدار صفر را دریافت می­کند.

تکنیکBorda

تکنیک بردا یکی از روش­هایی است که در این تحقیق برای تلفیق نظرات کارشناسی استفاده شده است. این روش بر اساس قاعده اکثریت استوار است. در این روش برای تصمیم گیری، ماتریس مقایسه زوجی بین گزینه­ها انجام می­شود. در صورتی تعداد ارجحیت گزینه­ای بر گزینه دیگر بیش از تعداد مغلوب شدن آن گزینه بر دیگری باشد، در ماتریس مقایسه زوجی، با M  (برد) نشان و اگر در همین مقایسه زوجی، رای اکثریت وجود نداشت و یا آرا با هم مساوی بود، با X  (باخت) کدگذاری می­شود.M  به منزله­ی آن است که سطر بر ستون ارجحیت دارد و X بیان­گر آن است که ستون بر سطر ارجحیت دارد. معیار اولویت در این روش آن است که در چند دفعه، بردهای گزینه یعنی M در سطر دارای اکثریت است (23).

 

فرآیند تحلیل شبکه (ANP)

فرآیند تحلیل شبکه در سال1971 به وسیله ساعتی توسعه داده شد. هدف آن نیز ساختارمند کردن فرآیند تصمیم­گیری با توجه به یک سناریو متأثر از فاکتورهای چندگانه مستقل از هم بود (24). مراحل روش ANP  به شرح زیر است:

1) ساخت مدل(شبکه) تحلیل: در این مرحله معیارهایی که در تصمیم­گیری نهایی موثرند و به روش  DEMATELهمراه نظرخواهی از متخصصان مشخص می­شوند، به یکدیگر متصل شده و ساختار شبکه ای را تشکیل می­دهند.

2) تشکیل ماتریس مقایسه زوجی و محاسبه بردارهای وزن: ماتریس­های مقایسه زوجی تاثیر معیارها و زیر معیارها، با در نظر گرفتن سطوح بالاتر شبکه و ارتباطات داخلی تشکیل می­شوند. تا به کمک آن­ها بردار وزن (W) محاسبه ­شود، که ساعتی روش زیر را پیشنهاد کرده است:

رابطه (5)

AW=  W

که در آن  بزرگ­ترین مقدار ویژه ماتریسA  است. بردار W با استفاده از  a = نرمال می­شود. برای تعیین میزان سازگاری مقایسه­ها از شاخص سازگاری وزن معیارها استفاده می­شود، که این شاخص با استفاده از رابطهء زیر محاسبه می­شود:

رابطه (6)

CI=

در کل اگر CI کم­تر از 1/0 باشد، مقایسه تایید می­شود.

3) تشکیل سوپر ماتریس اولیه: بر اساس مقایسه زوجی که در مرحله قبل انجام شد، چند ماتریس ساخته و وزن نسبی هر ماتریس محاسبه می­شود سپس، وزن­های حاصل در سوپر ماتریس وارد می­شوند که رابطهء متقابل بین عناصر سیستم را نشان می­دهند.

4)تشکیل سوپر ماتریس وزنی: برای آن­که از عناصر ستون سوپر ماتریس اولیه متناسب برای وزن نسبی آن­ها فاکتور گرفته و جمع ستون برابر 1 شود، هر ستون ماتریس استاندارد می­شود. در نتیجه ماتریس جدیدی به دست می­آید که جمع هر یک از آن برابر1 خواهد بود.

5) محاسبه بردار وزنی عمومی سوپر ماتریس حد: در مرحله بعد، سوپر ماتریس وزنی، به توان حدی می­رسد تا عناصر ماتریس همگرا و مقادیر سطری آن با هم برابر شوند. در این مورد جمع سطر سوپر ماتریس وزنی به صورت زیر همگرا می­شود:

رابطه (7)

  

در این پژوهش، برای انجام روش ANP و تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار Super Decision استفاده شد.

 

یافته­ها

از آن­جا که نقشه­های پارامترهای اکولوژیک در واحدهای متفاوتی اندازه­گیری شدند، و از این حیث با یکدیگر قابل مقایسه نیستند، از این رو پس از آماده­سازی لایه­های اولیه، از توابع عضویت فازی برای این منظور استفاده شد. لایه­های اطلاعاتی تهیه شده به دو صورت کیفی (بافت خاک، زه­کشی خاک، دانه­بندی خاک، حاصل­خیزی خاک و سنگ بستر) و کمی (شیب، جهت جغرافیایی، عمق خاک، درصد سنگریزه­های خاک، درصد تراکم پوشش گیاهی، دما، تعداد روزهای آفتابی، سرعت باد و رطوبت نسبی) می­باشند. جهت استانداردسازی فازی لایه­های پیوسته، از توابع عضویت خطی در محیط ایدریسی استفاده شد. در توابع عضویت خطی برای فازی کردن لایه­های نقشه باید موقعیت حداقل 2 تا 4 نقطه a, b, c, d بر روی نمودار تابع خطی معین شود (25). جدول (1) مقادیر آستانه، نوع و شکل تابع عضویت را برای استانداردسازی نقشه فاکتورهای مورد مطالعه نشان می­دهد. همچنین جهت درجه اهمیت برای هر یک از معیارهای گسسته نیز از اعداد فازی مثلثی استفاده گردید که با استفاده از رابطه مینکووسکی اعداد فازی مثلثی به اعداد قطعی تبدیل شدند (26).

رابطه (8)

X =m+

جدول (2) یک نمونه فازی شده از معیارهای گسسته را نشان می­دهد. بدین ترتیب لایه­های اکولوژیک فازی معیارها به همراه توابع عضویت آن­ها مطابق شکل 2 حاصل گردید.رویکرد بولین یکی از ساده­ترین روش­ها برای استانداردسازی محدودیت­هاست. بدین صورت که محدودیت­ها به­صورت نقشه­های دو ارزشی ارایه می­شوند، ارزش صفر مناطق نامناسب و ارزش یک مناطق مناسب جهت توسعه را نشان می دهد (27). در تحقیق حاضر با توجه به کاربری مورد نظر و شرایط جغرافیایی منطقه چهار نقطه شهری به عنوان لایه محدودیت در نظر گرفته شد و در نهایت از نقشه نهایی ارزیابی کسر گردید.

 

 

جدول1- استانداردسازی معیارهای کمی از طریق منطق فازی

Table 1. Standardization of quantitative Criteria by fuzzy logic

معیار

نوع تابع

شکل تابع

نقاط کنترلی

a

b

c

d

تراکم پوشش گیاهی

خطی

متقارن

5

 

52

52

52

عمق خاک

خطی

افزایشی

1

 

152

152

152

درصد سنگ­ریزه­های خاک

خطی

متقارن

01/0

 

2

17

18

شیب

خطی

User Defined

5

 

10

15

100

جهت جغرافیایی

خطی

User Defined

45

 

135

225

315

 

 

 

 

 

جدول2- استانداردسازی بافت خاک  از طریق منطق فازی

Table 2. Standardization of soil texture by fuzzy logic

بافت خاک

اعداد فازی مثلثی

عدد قطعی

رسی

(25/0، 0،0)

0625/0

لومی رسی سیلتی، رسی سیلتی

(25/0، 25/0، 25/0)

25/0

لومی رسی شنی، شنی لومی

(25/0، 25/0، 5/0)

5/0

لومی رسی، شنی

(25/0، 25/0، 75/0)

75/0

لومی شنی، لومی

(0، 25/0، 1)

9375/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

     

شکل2- نقشه فازی پارامترهای اکولوژیک به همراه توابع عضویت

Figure 2. Fuzzy maps of ecological criteria with membership functions

                  

 

وزن­دهی معیارها

 

از آن­جا که ماتریس تصمیم دارای معیارهای (شاخص­های) مختلفی است که در تعیین کاربری اراضی از اهمیت یکسانی برخوردار نمی‌باشند، لذا وزن هر معیار، اهمیت نسبی آن را نسبت به معیارهای دیگر بیان می­کند (28). در این تحقیق، جهت تعیین وزن معیارها، از تلفیق روش­های DEMATEL،Borda  و ANP استفاده گردید. برای رفع مشکل وابستگی داخلی معیارها، از مدل DEMATEL استفاده و ضریب تاثیرگذاری معیارها از طریق ماتریس مجموع تاثیرات معیارها بررسی شد. بدین منظور ابتدا مجموع تاثیرات معیارها (جدول 3) آماده شد. جدول مجموع تاثیرات نشان می­دهد شیب و درصد تراکم پوشش گیاهی بیشترین تاثیر را داشته است. در مرحله بعد، معیارها توسط روش ANP با کمک پرسش­نامه و نظرات کارشناسان (12 کارشناس) وزن­دهی شدند. برای این کار، ابتدا با استفاده از روش بردا، نظرات کارشناسان تلفیق و سپس نتایج حاصل وارد مدل ANP گردید، و جدول سوپر ماتریس وزنی (جدول 4) معیارها و در نهایت وزن نهایی معیارها (جدول 5) به روشANP به دست آمد. با توجه به این جدول به ترتیب شیب و تراکم پوشش گیاهی بالاترین وزن را در بین عوامل موثر در ارزیابی توان اکولوژیک توریسم دارند. پلات برای هر 3 شاخص با متوسط گیری به دست آمد (17). برای ایجاد بهترین مدل رگرسیونی R2 ، R،RMSE  و مقادیر P-value محاسبه شدند. مدلی که بیشترین R2  و کمترین RMSE  را دارد به عنوان بهترین مدل انتخاب شد (9 و 18).

 

 

 

 

یافته ها

تحلیل رگرسیونی رابطه بین بیوماس و شاخص­های پوشش­گیاهی

بررسی نتایج نشان داد بهترین رابطه رگرسیونی مربوط به متغیرهای تحقیق، یک رابطه خطی بوده و این روابط دارای بیشترین میزان R2 و بیشترین سطح معنی­داری نسبت به سایر روابط بودند. بیشترین سطح معنی­داری و همچنین R2 مربوط به شاخص NDVI و پس از آن شاخص RVI و کمترین این میزان مربوط به شاخص TVI بوده است. سطح معنی­داری بالای شاخص NDVI و مقادیر بیوماس روزمینی در همه مناطق مورد مطالعه بیانگر این مطلب است که بین شاخص NDVI و مقادیر بیوماس روزمینی یک رابطه مثبت قوی وجود دارد. بر اساس نتایج برای شاخص NDVI دامنه ضریب R2 در پارسل­های مختلف بین 56/0 تا 62/0 بوده و بنابراین می­توان بیان کرد بین 56/0 تا 62/ تغییرات بیوماس روزمینی به شاخص NDVI وابسته است. در رابطه با سایر شاخص­های پوشش­گیاهی بررسی شده نتایج نشان داد که در این شاخص­ها میزان R2 کمتر از 50/0 است. بنابراین تغییرات بیوماس روزمینی به مقدار به مراتب کمتری وابسته به تغییرات شاخص­های RVI و TVI است (جدول 3). همچنین بر اساس نتایج، بیشترین ضریب R2 محاسبه شده شاخص NDVI و میزان بیوماس روزمینی مربوط به روابط رگرسیونی محاسبه شده در بخش ارتفاعی میان­بند کردکوی بوده است (جدول 3 ردیف 6). در رابطه با شاخص RVI بالاترین مقدار این ضریب در بالابند کردکوی دیده شده است (جدول 3 ردیف 5) و برای شاخص TVI بیشترین مقدار ضریب محاسبه شده در میان­بند اسالم بوده است (جدول 3 ردیف 2).

 

 

جدول3- مجموع تاثیرات معیارها

Table 3. The sum of criteria impacts

r-c

r +c

c

R

معیارهای اکولوژیکی

0/226

2/353

1/063

1/290

شیب

0/712

1/627

0/457

1/169

جهت جغرافیایی

0/142

1/369

0/613

0/755

سرعت باد

0/542

1/277

0/367

0/909

تعداد روزهای آفتابی

0/512

1/673

0/580

1/093

دما

0/273

1/856

0/791

1/064

رطوبت نسبی

0/299

2/028

0/864

1/164

سنگ بستر

-0/226

2/418

1/322

1/096

بافت خاک

-0/371

2/498

1/435

1/063

عمق خاک

-0/349

2/449

1/399

1/050

حاصل­خیزی خاک

-0/243

2/306

1/274

1/031

دانه­بندی خاک

-0/604

2/468

1/536

0/932

زه­کشی خاک

-0/410

2/052

1/231

0/820

سنگ­ریزه­های خاک

-0/611

3/169

1/890

1/279

تراکم پوشش گیاهی

 

 

جدول 4- سوپر ماتریس وزنی

Table 4. Super matrix of weighting

خاک و سنگ

شکل زمین

بیوهیدروکلیماتولوژی

خوشه ها و گره ها

(معیارها و زیر معیارها)

عمق خاک

سنگ­ریزه­های­خاک

سنگ بستر

زه­کشی خاک

دانه­بندی خاک

حاصل­خیزی­خاک

بافت خاک

شیب

جهت­ جغرافیایی

پوشش گیاهی

سرعت باد

رطوبت نسبی

دما

تعداد روزهای آفتابی

0

0

0

0

0

0

0

136/0

166/0

0

0

0

062/0

0

تعداد روزهای آفتابی

بیوهیدروکلیماتولوژی

0

0

0

0

0

0

0

0

166/0

114/0

0

0

0

344/0

دما

0

0

0

0

0

0

0

0

0

344/0

0

0

268/0

0

رطوبت نسبی

0

0

0

0

0

0

0

272/0

0

0

0

0

0

0

سرعت باد

333/0

500/0

333/0

333/0

333/0

333/0

333/0

090/0

166/0

0

675/0

459/0

219/0

114/0

تراکم پوشش گیاهی

0

0

0

0

0

0

0

0

0

159/0

0

318/0

318/0

318/0

جهت جغرافیایی

شکل زمین

333/0

0

333/0

333/0

333/0

333/0

333/0

   0

0

159/0

0

0

0

0

شیب

044/0

072/0

064/0

175/0

115/0

117/0

0

100/0

094/0

032/0

0

034/0

032/0

0

بافت خاک

خاک و سنگ

094/0

072/0

053/0

077/0

045/0

0

070/0

079/0

067/0

106/0

0

053/0

080/0

0

حاصل­خیزی خاک

028/0

072/0

053/0

0

0

066/0

111/0

079/0

067/0

012/0

0

024/0

029/0

0

دانه­بندی خاک

130/0

120/0

066/0

0

063/0

044/0

055/0

079/0

074/0

036/0

324/0

049/0

026/0

221/0

زه­کشی خاک

034/0

040/0

0

053/0

036/0

018/0

016/0

009/0

067/0

0

0

022/0

0

0

سنگ بستر

0

0

394/0

0

056/0

040/0

041/0

054/0

067/0

008/0

0

016/0

029/0

0

سنگ­ریزه­های خاک

0

120/0

053/0

027/0

016/0

044/0

037/0

096/0

059/0

023/0

0

020/0

022/0

0

عمق خاک

 

 

جدول5- وزن نهایی معیارها

Table 5. Final Weight of criteria

معیارها

شیب

جهت جغرافیایی

سرعت باد

تعداد روزهای آفتابی

 

دما

رطوبت نسبی

سنگ بستر

بافت خاک

عمق خاک

حاصل­خیزی خاک

دانه­بندی خاک

زه­کشی خاک

سنگ­ریزه­های خاک

تراکم پوشش گیاهی

وزن نهایی

0/20

0/13

0/02

0/02

0/04

0/06

0/02

0/06

0/03

0/06

0/04

0/07

0/02

0/17

 

تلفیق معیارها

 

پس از بی­مقیاس کردن و تعیین وزن معیارها، برای تلفیق لایه­ها از روش WLC در محیط IDRISI استفاده شد. روش ترکیب خطی وزنی (WLC) از رایج­ترین مدل­های تصمیم­گیری چند­معیاره مکانی است. در این روش، نقشه استاندارد شده هر فاکتور، در وزن آن ضرب و مجموع آن برای تمام فاکتورها، مجدداً در نقشه محدودیت ضرب گردید. این نقشه­ نمایان­گر لایه‌ای با طیفی از مطلوبیت‌های متفاوت پیکسل‌ها می‌باشد که مطلوبیت بیش­تر نشان‌دهنده درجه توان بالاتر و مطلوبیت کم­تر بیان­گر درجه توان پایین‌تر برای تفرج متمرکز است. نتیجه اعمال وزن­ها با استفاده از این مدل، نقشه­ای فازی است (شکل3). پس از تهیه نقشه فازی توان تفرجی، برای مدیریت بهتر و طبقه­بندی اطلاعات، با کمک هیستوگرام این نقشه (شکل­ 4) و تعیین نقاط شکست اقدام به طبقه‌بندی طبقات سه­گانه کاربری توریسم شد که در شکل (5) نقشه نهایی طبقه‌بندی شده حاصل از اجرای روش منطق فازی- WLC با تابع عضویت خطی دیده می­شود.


 

     

شکل 3- نقشه نهایی فازی توان تفرج متمرکز حاصل از روش WLC 

Figure 3. Final fuzzy layer of centralized recreation from WLC method

 

شکل 4- هیستوگرام پراکنش داده­ها

Figure 4. Histogram of data dispersion

شکل 5- نقشه نهایی طبقه بندی شده توان تفرج متمرکز حاصل از روش WLC

Figure 5. Final classified layer of centralized recreation capability from WLC method

 

 

بحث و نتیجه گیری

 

در این پژوهش با استفاده از تلفیق مدل­های تصمیم­گیری چند معیاره و نرم افزارهای GIS و Idrisi اقدام به پهنه­بندی مناطق مناسب تفرج متمرکز گردید و  نتایج حاکی از آن شد که منطقه مورد مطالعه از لحاظ توان کاربری توریسم دارای هر سه طبقه (مناسب، نسبتاً مناسب و نامناسب) توان می­باشد (شکل 5). فاکتور شیب به عنوان مهم­ترین عامل در تعیین قابلیت تفرجی در مدل مخدوم می­باشد (مخدوم، 1389). با توجه به شکل 2، حدود 51 درصد  از منطقه را شیب زیر 5 درصد تشکیل داده است (طبقه یک) که مناسب­ترین شیب برای توسعه توریسم می­باشد و تنها بخش­هایی از جنوب شرقی منطقه به همراه لکه­های پراکنده به علت کوهستانی بودن و داشتن شیب تند برای توسعه تفرج متمرکز نامناسب شناخته شد. بافت خاک در بخش اعظم منطقه  لومی و لومی شنی (مناسب جهت توسعه) می­باشد و این فاکتور در بخش­های مرکزی منطقه عامل محدودکننده است. همچنین تراکم پوشش گیاهی 75-25 درصد، مساحتی حدود 62/2728 کیلومتر مربع معادل 92 درصد از منطقه را در برگرفته که برای توسعه طبقه یک توریسم مناسب است. جهت جغرافیایی نیز یکی از فاکتورهای مهم در تفرج متمرکز می­باشد که تغییرات آن با توجه به کوهستانی بودن منطقه مطالعاتی امری طبیعی است. جهات شرق و شمال به ترتیب مناسب و نسبتاً مناسب جهت توریسم می باشند که تقریباً نیمی از منطقه را شامل می­شوند و پراکنش آن­ها غالباً از غرب تا جنوب غربی و همچنین از شمال تا شمال­شرقی منطقه کشیده می­شود. جهت بی­بعد کردن معیارهای پیوسته از منطق فازی و با کمک توابع عضویت خطی استفاده شد. بعد از عملیات استانداردسازی، جهت تعیین وزن معیارها از مدل تلفیقی ANP-DEMATEL استفاده گردید، در واقع، این مدل تلفیقی با ترکیب روش­های مختلف، راه حل مؤثری را جهت کمک به تصمیم­گیری گروهی ارزیابان ارایه داد و از این طریق وزن نهایی معیارهای مؤثر در کاربری توریسم مشخص گردید. نوآوری که در تحقیق حاضر صورت گرفته استفاده از مدل تلفیقی ANP-DEMATEL جهت تجزیه و تحلیل اولیه روابط متقابل میان معیارها و وزن­دهی فاکتورها با توجه به ضریب تأثیرگذاری آن­ها می­باشد، که با توجه به جدول 3 بیش­ترین ضریب تأثیر متعلق به معیار شیب می­باشد. لذا پراکنش نقاط مناسب جهت توریسم تا حدود زیادی متأثر از شیب موجود در منطقه می­باشد. مطالعات شیخ الاسلامی و جعفری (1391) نیز موید این موضوع می­باشد. به علاوه تراکم پوشش گیاهی نیز با ضریب تاثیر 17 درصد نقش به سزایی در تعیین نقاط مناسب جهت تفرج متمرکز داشته است و کم­ترین ضریب تاثیر مربوط به معیارهای سنگ­ریزه­های خاک، سرعت باد و تعداد روزهای آفتابی می­باشد. با به کارگیری روش ترکیب خطی وزن­دار (WLC)  لایه ها تلفیق شدند و جهت مشخص شدن طبقات سه ‌گانه توریسم، از ماژول­هایStretch ،  Histo و Reclass (تابع طبقه­بندی مجدد) استفاده گردید و نقشه نهایی ارزیابی بدست آمد، که شکل 4 هیستوگرام­ مربوطه را نشان می­دهد، که با تعیین نقاط شکست در این نمودارها طبقات سه گانه توریسم  حاصل گردید. با توجه به نقشه­های نهایی (شکل 4)، بخش­هایی از منطقه با شیب کم­تر از 5 درصد، بافت خاک لومی – لومی شنی، تراکم پوشش گیاهی 75- 25 درصد دارای توان درجه یک (مناسب) برای توسعه کاربری توریسم شناخته شدند، که مساحت این قسمت 973/2145 کیلومتر مربع معادل 1/73درصد می باشد. قسمتی از منطقه مطالعاتی که دارای شیب بین 15-5 درصد، تراکم پوشش گیاهی کم­تر از 25 درصد بود، به عنوان توان درجه دو (نسبتاً مناسب) توریسم مشخص گردید، که مساحت این طبقه 020/449 کیلومتر مربع است و 3/15 درصد منطقه را شامل می­شود، پراکندگی این طبقه در جهت جنوب شرقی  و به صورت لکه­های پراکنده در سایر نقاط منطقه است. اما مناطقی که دارای شیب­های تند بیش از 15 درصد و تراکم پوشش گیاهی بیش­تر از 75 درصد بود، جهت توسعه کاربری توریسم نامناسب بوده و مساحت این طبقه 6/11 درصد می­باشد (جدول 6).

نتایج تحقیق نشان می­دهد که روش ارزیابی تصمیم­گیری چند معیاره از اصولی­ترین روش­های تصمیم­گیری در GIS است. GIS و روش­های تصمیم­گیری چند­معیاره (MCDM) با این که دو حوزه‌ی تحقیقی و مطالعاتی متمایز از هم هستند، اما به راحتی می­توانند از مزایا و توانایی­های یکدیگر بهره­مند شوند (30). در این زمینه Zhang  و همکاران (2013) با عنوان زون بندی پارک ملی برف کوه (MSMNP) در چین، مشابه مطالعه حاضر به اهمیت مدل­های تصمیم­گیری چند معیاره در محیط GIS جهت انجام ارزیابی اشاره دارند (16). همچنین اهمیت تلفیق لایه­ها با کمک مدلWLC  در تحقیقات جعفری و همکاران (1390)، اردکانی و همکاران (1390)،  Habtemariam  و Fang (2016) به اثبات رسیده است (6 و14) که این با نتایج تحقیق حاضر منطبق می­باشد.

 

جدول6-درصد مساحت طبقات موجود در منطقه مورد مطالعه جهت تفرج متمرکز

Table 6. The area percent of classes at the study region for centralized recreation

طبقات

مساحت

­­(کیلومتر مربع)

مساحت(درصد)

مناسب

973/2145

1/73

نسبتاً مناسب

020/449

3/15

نامناسب

132/339

6/11

جمع

119/2934

100

طبق نقشه نهایی منطقه، جنوب شرقی منطقه به همراه لکه­هایی پراکنده در قسمت شمال غربی و مرکزی به علت کوهستانی بودن و داشتن شیب تند به علاوه نامناسب بودن پارامترهای سنگ بستر، حاصل­خیزی خاک، عمق خاک و زه­کشی خاک در این مناطق برای تفرج متمرکز محدودیت دارند. اگرچه پراکندگی نقاط نامناسب و نسبتاً مناسب در منطقه وسیع است اما در مجموع  می­توان نواری از غرب تا جنوب و  شمال تا شمال شرقی منطقه را جهت توسعه تفرج متمرکز مناسب دانست. به طوری که مساحت 959/2145 کیلومتر مربع معادل 1/73 درصد از منطقه در طبقه مناسب تفرج متمرکز قرار گرفته است. که علت آن مطلوبیت پارامترهای بافت خاک، شیب، عمق خاک، زه­کشی خاک، جهت جغرافیایی و حاصل­خیزی خاک در این قسمت­هاست. در هر صورت بیش­ترین مساحت مربوط به طبقه مناسب است و این حاکی از توان بالای منطقه جهت توسعه توریسم است.

از آن­جا که شهرستان ملایر جاذبه های فراوانی در زمینه­های تاریخی و طبیعی دارد و آب و هوای معتدل و کوهستانی آن جاذب گردشگران زیادی به ویژه در فصل تابستان است، لذا ضرورت برنامه­ریزی صحیح و همگام با نتایج تحقیق حاضر در منطقه به منظور رونق بخشی اقتصادی و اجتماعی، احساس می­شود. از طرفی رشد روز افزون جمعیت و افزایش نرخ بیکاری در جامعه، توسعه این صنعت را که موجب رونق اقتصاد محلی گردیده، امری اجتناب ناپذیر می­نماید. داشتن چشم­انداز مناسب یکی از معیارهای کلیدی در جذب گردشگران است. بنابراین استفاده از روش­های ارزیابی سیمای منظر و تعیین نقاط دارای چشم انداز و میدان دید وسیع که می­تواند در تعیین نقاط برتر تفرجی موثر باشد، پیشنهاد می­گردد. همچنین انجام مطالعاتی در این راستا با به کارگیری جنبه ­های گوناگون اکولوژیک، اقتصادی، اجتماعی و همچنین لحاظ کردن تقاضای تفرجی گردشگران می­تواند به افزایش کیفیت نتایج تحقیق حاضر کمک به سزایی کند. با توجه به این­که روش فازی غیرقطعی است و نظر کارشناسان و دیدگاه آن­ها را بهتر نشان می­دهد، نتایج روشANP- DEMATEL  حاکی از کارایی این روش در مطالعات آمایش سرزمین به‌‌ویژه در مطالعات ارزیابی توان اکولوژیک است. همچنین  بررسی مطالعات پیشین نشان می­دهد که در مطالعاتی که از روش AHP استفاده شده ارتباط و بازخورد معیارها و زیر­معیارها در آن نادیده گرفته می­شود، اما در ANP روابط بین معیارها و زیر معیارها لحاظ می شود. اهمیت این مدل در مطالعه پورخباز و همکاران (1392) نیز مشخص گردیده است. همچنین یکی از تکنیک­های قوی در ارتباط با تعیین نقاط مستعد تفرج متمرکز، استفاده از مدل منطق فازی با کمک روش WLC می باشد. هر گونه برنامه­ریزی جهت توسعه باید هم­گام با پتانسیل و استعداد طبیعی در منطقه باشد. بنابراین برای فراهم کردن بستر مناسب جهت توسعه صنعت توریسم در شهرستان ملایر، شناسایی این استعدادها در مرحله اول و برنامه­ریزی برای توسعه آن­ها در مرحله دوم امری ضروری است. الگوی نامناسب استفاده از سرزمین باعث پیدایش بحران­های محیط­زیستی گردیده است. بنابراین لازم است هر گونه برنامه­ریزی با نگرش به استعداد و قابلیت­های سرزمین و در چارچوب توان و ظرفیت محیط و با لحاظ نمودن دیدگاه و تفکر آمایشی و اصول پایداری توسعه که همانا توسعه متعادل، متوازن و مستمر می باشد، صورت پذیرد.

 

قدردانی

این مقاله حاصل پایان‌نامه کارشناسی ارشد گرایش ارزیابی و آمایش سرزمین دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان بوده و نویسندگان لازم می‌دانند از تمامی افرادی که در انجام این پژوهش مساعدت نموده‌اند، تشکر و قدردانی نمایند.

 

Reference

  1. Sayyed Alipour, S. and Egbali, N., 2012. The role of historitical, cultural and ecotouris attractions in the tourism development of semnan province. Geographical Journal of tourism Space, 1 (1): 41-61. (In Persian)
  2. Jamshidian, M. and Izadi, D., 2000. Tourism Management. Tehran Cultural Research Office Publications. (In Persian)
  3. Chiu, Y., Iee, W., Chen, T.H., 2014. Environmentally responsible behavior in ecotourism: Antecedents and implications. Tourism Management, Vol. 40, pp. 321-329. 
  4. Santarém, F., Silva, R., Santos, P., 2015. Assessing ecotourism potential of hiking trails: A framework to incorporate ecological and cultural features and seasonality. Tourism Management Perspectives, Vol. 16, pp. 190-206.
  5. Tayyebi, S.K., Babaki, R.A. and Jabbari, A., 2007. An investigation of the relationship between tourism development and economic growth (1959-2004). Journal of the faculty of humanities and social sciences. 7 (26): 83 -110. (In Persian)
  6. Ardekani, T., Danekar A., Karami, M., Aghighi, H., Rafie, G.H., Erfani, M., 2011. Chahbahar Golf zoning using multiple criteria decision for intensive tourism. Journal of Geography and Land Preparation, 1 (1): 1-20. (In Persian)
  7. Javanmardi, S., Faraji Sabokbar, H.A., Yavari, A.R., Pourkhabbaz, H.R., 2012. Multi Criteria Evaluation of land suitability for agriculture land use by Geographic Information System (Case study: Qazvin Region). Journal of Environmental Research, 2 (4): 51-60. (In Persian)
  8. Hampanezhad, E., 2014. Sustainable development in coastal tourism (Case study: Tonekabon beaches). First National Conference on Green Tourism in Iran, Hamadan, Iran. (In Persian)
  9. Abdolamir, K., 2006. Land suitability analysis for anatomical development in northwest of Shiraz using Multi Criteria Evaluation (MCE) approach in Geographic Information System (SAG-GIS) environment. Journal of Geographical Research, 37 (54): 93-106. (In Persian)
  10. Jankowski, p., 1995. Integrating geographical information systems and multi criteria decision making methods. International Journal of Geographical Information Systems, 9(3): 251-273.
  11. Malczewski, j., 2006. GIS and multi criteria decision analysis: a survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 20 (7): 703–726.
  12. Jafari, Z., Mikaeili Tabrizi, A.R., Mohammad Zadeh, M., Abdi, O., 2012. Evaluation of ecotourism competence in Golestan national park by weighted linear combination method. Journal of Renewable Natural Resources Research, 2 (4): 25-37. (In Persian)
  13. Farsari, Y., 2001. GIS-Based support for sustainable tourism planning and policy making. PhD candidate in the University of Surrey, UK, in collaboration with FORTH, Greece.                                                                                                                                                                 
  14. Zhang, Z., Sherman, R., Yang, Z., Wu, R., Wang, W., Yin, M., Yang, G., Ou, X., 2013. Integrating a participatory  process  with  a  GIS-based  multi-criteria  decision analysis for protected  area  zoning in  China. Journal for Nature Conservation, 21: 225– 240.
  15. Shams, M., Hashmi, N., 2011. Feasibility study of tourist attractions of Malayer Grand Dam and its role in economic development of surroundings. Conference on Tourism and Sustainable Development, Islamic Azad University, Hamadan Branch. (In Persian)
  16. Deputy of Planning of Hamadan Governorate, Office of Planning and Budget, 2012. Operational Plan of the Fifth Development Plan of Malayer (2011-2015). First Edition, 236 pages. (In Persian)
  17. Makhdoum, M., Darvish Sefat, A.A., Jafarzadeh, H., Makhdoum, A.R., 2001, Environmental assessment and planning with Geographic Information Systems (GIS). Tehran, First Edition, Tehran University Press. (In Persian)
  18. Gogus, O., Boucher, T.O., 1998. Strong transitivity, rationality and weak monotonicity in fuzzy pairwise comparisons. Fuzzy Sets and Systems, 94 (1): 133-144.
  19. Wu, W.W., 2008. Choosing knowledge management strategies by using a combined ANP and DEMATEL approach. Expert Systems with Applications, 35: 828-835.
  20. Tseng, M.L., 2009. A causal and effect decision making model of service quality expectation using grey-fuzzy DEMATEL approach. Expert Systems with Applications, 36(4): 7738-7748.
  21. Nazmfar, H., Alibakhshi, A., 2015. Evaluation of Khuzestan Province development indicators using integration technique. Geographical Planning of Space Quarterly Journal, 4 (14): 151-178. (In Persian)
  22. Safaei Ghadikolahi, A.H., Tabibi, M.R.,, Haji Abadi, F., 2013. Compound method approach of FUZZY ANP-DEMATEL for making preference of green supplier Performance Assessment criteria (Case study: Iran Heavy Diesel Company). Journal of Management Research in Iran, 17 (3): 129 – 149. (In Persian)
  23. Eastman, R.J., 2003. Idrisi for Windows User Guide. Clark University, New York.
  24. Mohaghar A., Amin Naseri, M.R., 2001. Determination and clarification of the criteria of the decision made by Islamic Consultantive Assembly. Journal of Modarres Human Sciences, 5 (2): 155 – 178. (In Persian)
  25. Kue, M-S., Liang, G-S., Huang, W-C., 2006. Extensions of Multicriteria Analysis with Pair Wise Comparison under a Fuzzy Environment. InternationalJournal of Approximate Reasoning, 43 (3): 268-285
  26. Ataei, M., 2010. Fuzzy Multi-criteria Decision Making. First Edition, Shahroud University of Technology Publications. (In Persian)
  27. Sheikholeslami, A., Sibi, A., 2012. The preparatory zoning proportionate to the function of ecotourism in the 7 series of Vashmard forests with multi-agent evaluation and using the AHP model in GIS environment. Journal of Conservation and Utilization of Natural Resources, 1 (2): 1-13. (In Persian)
  28. Jalilvand, H., Karami, O., Shahnazari, A., Shabany, M., 2013, Amusement Evaluation Using AHP and Geographic Information System (GIS) (Case Study: Shahid Zare Forest Park, Mazandaran). Journal of Geography and Development, 10 (22): 107-118. (In Persian) 
  29. Habtemariam, B., T., Fang, Q., 2016. Zoning for a multiple-use marine protected area using spatial multi-criteria analysis: The case of the Sheik Seid Marine National Park in Eritre. Marine Policy, 63:135-143.
8.      Pourkhabbaz, H.R., Javanmardi, S., Yavari, A.R., Faraji Sabokbar, H.A., 2013. Application of Multi Criteria Decision Making method and integrated ANP-DEMATEL Model to agricultural land suitability analysis (Case study: Qazvin Plain). Journal of Environmental Studies, 39 (3): 151-164. (In Persian)
9.      Amiri,  M.J., Salman Mahini, A.R., Jalali, S.G.A., Hossaini, S.M., Azari Dehkordi, F., 2010. A comparision of maps overlay systemic method and Boolean-Fuzzy logic in the ecological capability evaluation of NO. 33 and 34 watershed forests in Northern Iran. Environmental Sciences, 7 (2): 109 –124. (In Persian)


 


 

 

 



[1]- دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران.

[2]- استادیار، گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم‌الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران. *(مسوول مکاتبات)  

[3]- مربی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان، بهبهان، ایران.

4- دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران.

1- M.Sc. Student, Evaluation and Land Use Planning, Faculty of Natural Resources, Behbahan Khatam Alanbia University of Technology, Behbahan, Iran.

2- Assistant Professor, Department of Environment, Faculty of Natural Resources, Behbahan Khatam Alanbia University of Technology, Behbahan, Iran. ٭(Corresponding Authors)

3- Instructor, Department of Environment, Faculty of Natural Resources, Behbahan Khatam Alanbia University of Technology, Behbahan, Iran.

4- Associate Professor, Department of Range Management and Watershed, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Malayer, Malayer, Iran.

Sayyed Alipour, S. and Egbali, N., 2012. The role of historitical, cultural and ecotouris attractions in the tourism development of semnan province. Geographical Journal of tourism Space, 1 (1): 41-61. (In Persian)
Jamshidian, M. and Izadi, D., 2000. Tourism Management. Tehran Cultural Research Office Publications. (In Persian)
Chiu, Y., Iee, W., Chen, T.H., 2014. Environmentally responsible behavior in ecotourism: Antecedents and implications. Tourism Management, Vol. 40, pp. 321-329. 
Santarém, F., Silva, R., Santos, P., 2015. Assessing ecotourism potential of hiking trails: A framework to incorporate ecological and cultural features and seasonality. Tourism Management Perspectives, Vol. 16, pp. 190-206.
Tayyebi, S.K., Babaki, R.A. and Jabbari, A., 2007. An investigation of the relationship between tourism development and economic growth (1959-2004). Journal of the faculty of humanities and social sciences. 7 (26): 83 -110. (In Persian)
Ardekani, T., Danekar A., Karami, M., Aghighi, H., Rafie, G.H., Erfani, M., 2011. Chahbahar Golf zoning using multiple criteria decision for intensive tourism. Journal of Geography and Land Preparation, 1 (1): 1-20. (In Persian)
Javanmardi, S., Faraji Sabokbar, H.A., Yavari, A.R., Pourkhabbaz, H.R., 2012. Multi Criteria Evaluation of land suitability for agriculture land use by Geographic Information System (Case study: Qazvin Region). Journal of Environmental Research, 2 (4): 51-60. (In Persian)
Hampanezhad, E., 2014. Sustainable development in coastal tourism (Case study: Tonekabon beaches). First National Conference on Green Tourism in Iran, Hamadan, Iran. (In Persian)
Abdolamir, K., 2006. Land suitability analysis for anatomical development in northwest of Shiraz using Multi Criteria Evaluation (MCE) approach in Geographic Information System (SAG-GIS) environment. Journal of Geographical Research, 37 (54): 93-106. (In Persian)
Jankowski, p., 1995. Integrating geographical information systems and multi criteria decision making methods. International Journal of Geographical Information Systems, 9(3): 251-273.
Malczewski, j., 2006. GIS and multi criteria decision analysis: a survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 20 (7): 703–726.
Jafari, Z., Mikaeili Tabrizi, A.R., Mohammad Zadeh, M., Abdi, O., 2012. Evaluation of ecotourism competence in Golestan national park by weighted linear combination method. Journal of Renewable Natural Resources Research, 2 (4): 25-37. (In Persian)
Farsari, Y., 2001. GIS-Based support for sustainable tourism planning and policy making. PhD candidate in the University of Surrey, UK, in collaboration with FORTH, Greece.                                                                                                                                                                 
Zhang, Z., Sherman, R., Yang, Z., Wu, R., Wang, W., Yin, M., Yang, G., Ou, X., 2013. Integrating a participatory  process  with  a  GIS-based  multi-criteria  decision analysis for protected  area  zoning in  China. Journal for Nature Conservation, 21: 225– 240.
Shams, M., Hashmi, N., 2011. Feasibility study of tourist attractions of Malayer Grand Dam and its role in economic development of surroundings. Conference on Tourism and Sustainable Development, Islamic Azad University, Hamadan Branch. (In Persian)
Deputy of Planning of Hamadan Governorate, Office of Planning and Budget, 2012. Operational Plan of the Fifth Development Plan of Malayer (2011-2015). First Edition, 236 pages. (In Persian)
Makhdoum, M., Darvish Sefat, A.A., Jafarzadeh, H., Makhdoum, A.R., 2001, Environmental assessment and planning with Geographic Information Systems (GIS). Tehran, First Edition, Tehran University Press. (In Persian)
Gogus, O., Boucher, T.O., 1998. Strong transitivity, rationality and weak monotonicity in fuzzy pairwise comparisons. Fuzzy Sets and Systems, 94 (1): 133-144.
Wu, W.W., 2008. Choosing knowledge management strategies by using a combined ANP and DEMATEL approach. Expert Systems with Applications, 35: 828-835.
Tseng, M.L., 2009. A causal and effect decision making model of service quality expectation using grey-fuzzy DEMATEL approach. Expert Systems with Applications, 36(4): 7738-7748.
Nazmfar, H., Alibakhshi, A., 2015. Evaluation of Khuzestan Province development indicators using integration technique. Geographical Planning of Space Quarterly Journal, 4 (14): 151-178. (In Persian)
Safaei Ghadikolahi, A.H., Tabibi, M.R.,, Haji Abadi, F., 2013. Compound method approach of FUZZY ANP-DEMATEL for making preference of green supplier Performance Assessment criteria (Case study: Iran Heavy Diesel Company). Journal of Management Research in Iran, 17 (3): 129 – 149. (In Persian)
Eastman, R.J., 2003. Idrisi for Windows User Guide. Clark University, New York.
Mohaghar A., Amin Naseri, M.R., 2001. Determination and clarification of the criteria of the decision made by Islamic Consultantive Assembly. Journal of Modarres Human Sciences, 5 (2): 155 – 178. (In Persian)
Kue, M-S., Liang, G-S., Huang, W-C., 2006. Extensions of Multicriteria Analysis with Pair Wise Comparison under a Fuzzy Environment. InternationalJournal of Approximate Reasoning, 43 (3): 268-285
Ataei, M., 2010. Fuzzy Multi-criteria Decision Making. First Edition, Shahroud University of Technology Publications. (In Persian)
Sheikholeslami, A., Sibi, A., 2012. The preparatory zoning proportionate to the function of ecotourism in the 7 series of Vashmard forests with multi-agent evaluation and using the AHP model in GIS environment. Journal of Conservation and Utilization of Natural Resources, 1 (2): 1-13. (In Persian)
Jalilvand, H., Karami, O., Shahnazari, A., Shabany, M., 2013, Amusement Evaluation Using AHP and Geographic Information System (GIS) (Case Study: Shahid Zare Forest Park, Mazandaran). Journal of Geography and Development, 10 (22): 107-118. (In Persian) 
Habtemariam, B., T., Fang, Q., 2016. Zoning for a multiple-use marine protected area using spatial multi-criteria analysis: The case of the Sheik Seid Marine National Park in Eritre. Marine Policy, 63:135-143.
8.      Pourkhabbaz, H.R., Javanmardi, S., Yavari, A.R., Faraji Sabokbar, H.A., 2013. Application of Multi Criteria Decision Making method and integrated ANP-DEMATEL Model to agricultural land suitability analysis (Case study: Qazvin Plain). Journal of Environmental Studies, 39 (3): 151-164. (In Persian)
9.      Amiri,  M.J., Salman Mahini, A.R., Jalali, S.G.A., Hossaini, S.M., Azari Dehkordi, F., 2010. A comparision of maps overlay systemic method and Boolean-Fuzzy logic in the ecological capability evaluation of NO. 33 and 34 watershed forests in Northern Iran. Environmental Sciences, 7 (2): 109 –124. (In Persian)