ارزیابی اثرات توسعه محیط‌زیست با کاربرد مدل تخریب (مطالعه موردی: منطقه حفاظت‌شده باغ شادی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

2 دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

3 دانشیارگروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: مناطق حفاظت‌شده در کشور به دلیل کاهش کیفیت نیازمند پایش و اقدامات حفاظتی هستند. لذا در این راستا مدل تخریب با کمی کردن فعالیت‌های انسانی، می­تواند کاربردی باشد. این تحقیق با هدف ارزیابی اثرات محیط­زیستی توسعه بر منطقه حفاظت­شده باغ شادی با استفاده از مدل تخریب در سال 1399صورت گرفت.
روش بررسی: برای اجرای این مدل در منطقه مورد مطالعه، ابتدا منطقه به 406 پیکسل‌ با مقیاس 1:50000 و در ابعاد 500 * 500 سانتی­متر تقسیم شد. با استفاده از نقشه‌های موجود، مشاهده میدانی و نظر کارشناسان 8 عامل تخریب در کل منطقه شناسایی و شدت آن‌ها تعیین گردید.
یافته­ها: نتایج تحقیق نشان داد از بین عوامل تخریب شناسایی شده، فعالیت­های گردشگری بیشترین تخریب را در منطقه حفاظت­شده باغ شادی داشت. در ادامه آسیب‌پذیری اکولوژیکی منطقه با استفاده از نقشه‌های شیب، جهت، ارتفاع، اقلیم، عمق خاک، تراکم پوشش گیاهی، دما، باران، کاربری اراضی با ابزار GIS محاسبه و به لحاظ شدت طبقه‌بندی گردید. پس از محاسبه تراکم فیزیولوژیک، ضریب تخریب در هر یک از پیکسل‌ها محاسبه  و بر اساس نظریه فازی در 6 طبقه و 3 دسته طبقه­بندی شد. سپس کلیه شبکه­ها از نظر شدت و میزان تخریب با یکدیگر مقایسه و کل منطقه به سه پهنه مستعد توسعه بیش­تر، نیازمند بازسازی و نیازمند اقدامات حفاظتی تقسیم شد.
بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد به لحاظ کیفیت سرزمین، 83/27 درصد از منطقه در طبقه مستعد توسعه بیش­تر (طبقه دوم)، 22/35 درصد در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه اول، 31/29 درصد در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه دوم، 64/7 درصد در طبقه نیازمند اقدامات حفاظتی (طبقه اول) قرار دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

مقاله پژوهشی

 

 

علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره بیست و چهارم، شماره هفت، مهرماه 1401(13-24)

                                                                

 

ارزیابی اثرات توسعه محیط­زیست با کاربرد مدل تخریب

(مطالعه موردی: منطقه حفاظت­شده باغ شادی)

 

مهدیه ابراهیمی[1]

مریم مروتی2*

mymorovati@ardakan.ac.ir

مهدی تازه3 

تاریخ دریافت: 8/12/98

تاریخ پذیرش: 2/4/1400

 

چکیده

زمینه و هدف: مناطق حفاظت‌شده در کشور به دلیل کاهش کیفیت نیازمند پایش و اقدامات حفاظتی هستند. لذا در این راستا مدل تخریب با کمی کردن فعالیت‌های انسانی، می­تواند کاربردی باشد. این تحقیق با هدف ارزیابی اثرات محیط­زیستی توسعه بر منطقه حفاظت­شده باغ شادی با استفاده از مدل تخریب در سال 1399صورت گرفت.

روش بررسی: برای اجرای این مدل در منطقه مورد مطالعه، ابتدا منطقه به 406 پیکسل‌ با مقیاس 1:50000 و در ابعاد 500 * 500 سانتی­متر تقسیم شد. با استفاده از نقشه‌های موجود، مشاهده میدانی و نظر کارشناسان 8 عامل تخریب در کل منطقه شناسایی و شدت آن‌ها تعیین گردید.

یافته­ها: نتایج تحقیق نشان داد از بین عوامل تخریب شناسایی شده، فعالیت­های گردشگری بیشترین تخریب را در منطقه حفاظت­شده باغ شادی داشت. در ادامه آسیب‌پذیری اکولوژیکی منطقه با استفاده از نقشه‌های شیب، جهت، ارتفاع، اقلیم، عمق خاک، تراکم پوشش گیاهی، دما، باران، کاربری اراضی با ابزار GIS محاسبه و به لحاظ شدت طبقه‌بندی گردید. پس از محاسبه تراکم فیزیولوژیک، ضریب تخریب در هر یک از پیکسل‌ها محاسبه  و بر اساس نظریه فازی در 6 طبقه و 3 دسته طبقه­بندی شد. سپس کلیه شبکه­ها از نظر شدت و میزان تخریب با یکدیگر مقایسه و کل منطقه به سه پهنه مستعد توسعه بیش­تر، نیازمند بازسازی و نیازمند اقدامات حفاظتی تقسیم شد.

بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد به لحاظ کیفیت سرزمین، 83/27 درصد از منطقه در طبقه مستعد توسعه بیش­تر (طبقه دوم)، 22/35 درصد در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه اول، 31/29 درصد در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه دوم، 64/7 درصد در طبقه نیازمند اقدامات حفاظتی (طبقه اول) قرار دارد.

 

واژه های کلیدی: ارزیابی اثرات، توسعه، آسیب پذیری، مدل تخریب، منطقه حفاظت­شده باغ شادی.

 

J. Env. Sci. Tech., Vol 24, No. 7, October, 2022

 

 

 

 

Evaluating the effects of environmental development using degradation model (Case study: Bagh-e Shadi protected area)

 

Mahdia Ebrahimi [2]

Maryam Morovati [3] *

mymorovati@ardakan.ac.ir

Mahdi Tazeh [4]

 

Admission Date:June 23, 2021

 

Date Received: February 27, 2020

 

Abstract

Background and Objective: Protected areas in the country requires monitoring and protection measures due to reduced quality. Therefore, in this regard, degradation model could be applied by quantifying human activities The aim of this study was environmental impact assessment of development in Bagh-e Shadi protected area using the degradation model in 2020.

Material and Methodology:  To implement this model in the study area, first the area was divided into 406 pixels with a scale of 1: 50,000 and dimensions of 500 x 500 cm. Using existing maps, field observation and experts' opinions, 8 factors of degradation model in the whole region were identified and their severity was determined.

Findings: The results showed that among the identified degradation factors, tourism activities had the most degradation in the protected area of Bagh-e Shadi. Then, the ecological vulnerability of the area was calculated using slope, direction, altitude, climate, soil depth, vegetation density, temperature, rainfall, land use with GIS tools and classified according to severity. After calculating the physiological density, the degradation coefficient was calculated in each of the pixels and was classified into 6 classes and 3 categories based on fuzzy theory.  Then all networks are compared in terms of severity and extent of degradation and the whole region was divided into three zones: prone to further development, in need of reconstruction and in need of protective measures.

Discussion and Conclusion:  The results showed that in terms of land quality, 27.83% of the region is in the category of prone to further development (second categories), 35.22% in the requires reconstruction categories, 29.31% in the categories requires protective measures 64.7% are in the floor in need of protection measures (first categories).

 

Keywords: Impact Assessment, Development,Vulnerability, degradation Model, Bagh-e Shadi Protected Area

 

مقدمه

 

مناطق حفاظت‌شده در حدود 13 درصد از سطح خشکی‌های کره زمین را پوشش می­دهند با وجود این خلا قابل‌توجهی در پوشش گستره توزیع بسیاری از گونه‌ها توسط مناطق حفاظت‌شده وجود دارد (1). اﻣﺮوزه ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ در ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ در ﻣﻌﺮض ﺗﻬﺪﯾﺪ و ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه از ﻧﻈﺮ ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ دارای ﭘﺮاﮐﻨﺶ و اﻧﺘﺸﺎر ﯾﮑﺴﺎن و ناهمگن هستند، بنابراین ﭘﺎﺳﺪاری و ﺣﺮاﺳﺖ و ﺣﻤﺎﯾﺖ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ­ها زﯾﺴﺘﮕﺎهﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﺷﺎﺧﺺ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ رﺷﺪ ﺗﺮاﮐﻢ و ﺗﻨﻮع ﮔﻮﻧﻪای ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﭘﺎﯾﺪاری و ﻏﻨﺎی ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﺿﺮوری ﺑﻪ ﻧﻈﺮ می­آید (2). در اﯾﺮان ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ اﻫﺪاف دﯾﮕﺮی ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﮐﻨﺎر ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ﮐﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ تداخلی ﻧﺪاﺷﺘﻪ باشد، ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ، اﺣﯿﺎء و ﺑﻬﺒﻮد وﺿﻌﯿﺖ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎﺷﺪ. ﺣﻀﻮر اﻧﺴﺎن و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی او، ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺗﻌﺮض و اﺧﺘﻼل در ﻓﻮن و ﻓﻠﻮر ﭘﺎرکﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽگردد. رﺷﺪ ﺳﺮﯾﻊ ﺟﻤﻌﯿﺖ اﻧﺴﺎن، ﻣﺸﮑﻼت روزاﻓﺰوﻧﯽ را ﺑﺮای ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺎرکﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖﺷﺪه ﺑﻪ وﺟﻮد آورده است (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﻀﻮر ﺟﻤﻌﯿﺖ در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ). ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮﻫﺎی ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺘﯽ [5](EIA) فرآیندی است که در آن تجزیه، تحلیل و ارزیابی در تأثیر یک فعالیت خاص انسان بر محیط انجام می­شود. هدف آن حفاظت از اکوسیستم و حفظ یک محیط پایدار برای منافع انسانی است و یکی از مؤثرترین ابزارها در برنامه­ریزی محیطی و مدیریت محیط­زیست است (3). ارزیابی اثرات محیط­زیستی به شناسایی و ارزیابی پتانسیل اثرات اجتماعی و محیط­زیستی پروژه­های پیشنهاد شده برای اجرا اشاره دارد و با تعیین تأثیرگذارترین فعالیت­های پروژه بر جنبه­های مختلف محیط­زیست، در جست و جوی طرح­های پیشگیری مناسب به منظور کاهش اثرات منفی پروژه پیشنهاد شده است (4). در صورت اجرای اصولی ارزیابی اثرات محیط­زیستی و اجرای راهکارهای پیشنهادی و با مدیریت داشته­ها، محیط­زیست از تخریب روزافزون در امان مانده و کشور در جهت توسعه پایدار گام بردارد (5). در واقع اولین قدم برای تحقق بخشیدن به پتانسیل EIA برای توسعه پایدار، درک چگونگی منعکس شدن اصول و درک پایداری در ارزیابی اثرات در سیاست EIA و قانون­گذاری است (6). روش­های ارزیابی اثرات محیط زیستی بسیار متنوع و روش­های انتخاب شده برای ارزیابی باید قابلیت بررسی اثرات را در بازه­ی زمانی و مکانی داشته باشد (7). مدل تخریب محیط‌زیست در واقع آثار تجمعی فعالیت‌های انسانی را در مقیاس منطقه‌ای یا آبخیز، تحلیل و مقدار آن را به‌صورت کمی بیان می­کند (8). مدل تخریب در دسته‌بندی کلی مدل‌ها، جزو مدل­های اطلاعاتی برای مدیریت کلان در منابع طبیعی محسوب می­گردد (9). این مدل اولین بار در سال 1372 توسط مخدوم معرفی و در سطح آذربایجان شرقی به اجرا گذاشته شد. مدل تخریب محیط‌زیست یکی از شیوه‌های مدل‌سازی تجزیه‌وتحلیل سیستمی است به‌طوری‌که در این روش ارزیاب با مجموعه‌ای از اطلاعات گذشته، حال و آینده سروکار دارد یعنی نه ‌تنها از این اطلاعات استفاده می‌کند بلکه به تولید اطلاعات نیز می‌پردازد (10). پس از آن مواردی چند از کاربرد این مدل و سایر روش­ها در ارزیابی آثار توسعه در مناطق گوناگون صورت گرفته است که می­توان به مطالعات مخدوم و منصوری (1378) (11) به بررسی و شناخت اثرهای توسعه بر محیط­زیست استان هرمزگان، چمنی و همکاران (1384) (12) اثرهای توسعه بر محیط زیست استان همدان، جعفری (1380) (13) اثرهای توسعه بر روی حوضه آبخیز سد لتیان را با کاربرد سیستماتیک، سپهر و همکاران (1390) (14) در مطالعه خود برای ارزیابی کیفیت سرزمین در پارک ملی توران، اقنوم و همکاران (1394) (15) به ارزیابی اثرهای محیط زیستی طرح جنگلداری در بخش پاتم جنگل خیرود، یارعلی و همکاران (1392) (16) مقاله­ای با عنوان ارزیابی اثرهای محیط­زیستی توسعه بر حوزه آبخیز زاینده­رود، Jahani و همکاران (2016) (17)، در مطالعه­ای به ارزیابی اثرهای محیط زیستی (EIA) طرح جنگلداری با استفاده از شبکه مصنوعی عصبی (ANN) به عنوان یک سامانه پشتیبان تصمیم­گیری (DSS) در مطالعه موردی بخش­های پاتم، نم خانه و گرازین جنگل خیرود اشاره کرد. منطقه حفاظت شده باغ شادی با توجه به موقعیت آن به شدت تحت تاثیر فعالیت­های انسانی از جمله گردشگری قرار دارد (18). از زمان معرفی این منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده مطالعه­ای در زمینه ارزیابی آثار توسعه بر محیط زیست منطقه صورت نگرفته است. به منظور حفظ پایداری و تنوع زیستی منطقه و جلو گیری از آسیب­های وارد شده و کاهش آثار منفی فعالیت­های انسانی ضرورت دارد این منطقه مورد پایش و ارزیابی قرار گیرد و تمامی فعالیت­ها و اقدام­های مدیریتی مبنی بر مطالعه و برنامه­ریزی­های علمی باشد. هدف از این تحقیق شناسایی عوامل تخریب و شدت آن­ها با استفاده از مدل تخریب در مرحله اول و تعیین نواحی دارای قابلیت توسعه در مرحله بعدی است.

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

منطقه حفاظت­شده باغ شادی در مرز استان یزد و استان فارس قرارگرفته است شکل (1). مساحت آن 11665هکتار و در بین عرض­های جغرافیایی "50 42′ 29° و"41 ′50 °29 و طول جغرافیایی "50 ′42 °54 و "00 ′14 °54 واقع و فاصله آن تا مرکز استان 270 کیلومتراست. این منطقه همچنین از لحاظ جایگاه کشوری به‌عنوان یکی از شاخص­های جنگل­های نیمه‌خشک محسوب می­شود. حداقل ارتفاع آن 1840 متر از سطح دریا و مرتفع­ترین بخش آن 2664 متر در نیمه غربی می­باشد. منطقه حفاظت­شده باغ شادی یزد غالبا به صورت کوهستانی و تپه ماهور و قسمتی از آن هم به صورت دشت و دامنه­ای است. جهت کلی شیب این منطقه به سمت شمال شرقی با ارتفاعی حداکثر ۲۵۰۰ متر، حداقل ۲۰۰۰ متر و به صورت میانگین ۲۱۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا می­باشد. اقلیم غالب منطقه خشک است لیکن در قسمت غربی، نیمه خشک و لکه­های کوچکی نیز در ارتفاعات دارای اقلیم مدیترانه­ای هستند. متوسط درجه حرارت سالیانه 4/17درجه سانتی­گراد است که سرد­ترین ماه سال دی و گرم­ترین تیرماه می­باشد. جهت غالب باد در منطقه حفاظت­شده جنگل باغ شادی جنوب غرب به شمال شرق بوده و میزان تبخیر سالیانه 78/3 میلی­متر است. در منطقه حفاظت­شده باغ شادی یزد، تاکنون ۱۵۷ گونه گیاهی شناسایی شده که متعلق به ۴۴ خانواده و ۱۱۲ جنس گیاهی می‌باشند، و از این میان 14گونه دارای ارزش حفاظتی هستند. پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده باغ شادی خاتم شامل اراضی کشاورزی، جنگل و مراتع درختان بنه با طول ۶ تا ۹ متر در ارتفاعات بالایی، درختچه های بادام کوهی، بادامک، دافنه و ارژن در ارتفاعات میانی و بوته های درمنه، گون، گرامینه و ... در ارتفاعات پایینی می­شوند. از دیگر گونه­های این منطقه می­توان به کلاه میرحسین، ارچن، جاشیر، چرخه، آفتاب‌ پرست، گوش بره، چوبک، زیره سیاه، عجوه، شقایق و آلوچه وحشی، انواع گیاهان فصلی و ... اشاره کرد (19).

 

 

شکل1- موقعیت جغرافیایی منطقه حفاظت­شده باغ شادی در استان یزد

Figure 1. Geographical location of Bagh-e Shadi protected area in Yazd province

 

 

 

روش پژوهش

 انتخاب واحد های نشانزد    

این پژوهش با انجام مطالعات کتابخانه­ای (استفاده از پایان­نامه­های موجود در رابطه با محدوده مورد نظر، گزارش­های موجود در سازمان محیط زیست و ...)، استفاده از پرسشنامه (20 ،21) و نظر کارشناسان برای شناسایی اجزای مدل تخریب برای ارزیابی اثرات توسعه در منطقه مطالعاتی صورت گرفته است. ابتدا جهت اجرای این مدل، منطقه مورد مطالعه به 406 سلول شبکه 25 هکتاری (500 * 500 سانتی­متر در نقشه توپوگرافی 1:50000) به عنوان واحد نشانزد تقسیم شد که مبنای کار در مدل تخریب است. رابطه تخریب عبارت است از:

رابطه (1)

I+ DP)/ V                                                                 ∑) =H

H= ضریب تخریب هر واحد محیط­زیستی

I∑= مجموع شدت عوامل تخریب هر واحد محیط­زیستی

DP= تراکم فیزیولوژیک

V= آسیب­پذیری اکولوژیک

در مرحله بعد عوامل تخریب و اثرات منفی ناشی از فعالیت­های انسانی در منطقه حفاظت شده باغ شادی با انجام مشاهدات میدانی، نظر کارشناسی و نیز استفاده از اطلاعات و نقشه‌های موجود از منطقه، شناسایی جدول (1) و شدت تخریب ناشی از آن­ها  بر اساس کدهای شدت تخریب جدول (2) تعیین شد.   

 

جدول 1- فهرست عوامل تخریب

Table 1. List of destructive factors

عوامل مخرب

کد

آتش­سوزی

YA

فعالیت­های گردشگری

TA

شکار بدون مجوز

H

خشک­سالی

IR

آفات

IL

بوته­کنی

Z

زباله‌ریزی

G

چرای دام

YN

جدول 2- طبقه­بندی شدت عوامل تخریب (22)

Table 2. Classification of the severity of destructive factors (22)

کد شدت تخریب

میزان تخریب

1

ضعیف

2

متوسط

3

شدید

4

خیلی شدید

تراکم فیزیولوژیک

از تقسیم جمعیت هر شبکه بر سطح زمین­های قابل کشت آن به دست می­آید (23). تراکم فیزیولوژیک جمعیت به منظور مؤثر و واقعی نشان دادن اثر جمعیت بر بوم سازگان است (24). برای تعیین جمعیت در هر واحد هیدرولوژیک، با استفاده از آخرین نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن (25) جمعیت در کلیه واحدهای هیدرولوژیک محاسبه می­گردد. برای تعیین وسعت زمین­های کشاورزی در هر واحد هیدرولوژیک نیز از نقشه کاربری اراضی منطقه و آمار کشاورزی مرکز آمار ایران استفاده گردید و سطح زمین­های کشاورزی به هکتار برآورد شد بعد از انجام مراحل فوق از تقسیم جمعیت هر واحد هیدرولوژیک بر وسعت زمین­های کشاورزی آن، تراکم فیزیولوژیک محاسبه گردید.

آسیب­پذیری اکولوژیکی (Vi)

درجه­ای است که یک اکوسیستم یا اجزای آن بر اثر قرار گرفتن در برابر عامل­های محرک، در عمل خسارت می­بیند (26). برای بررسی آسیب­پذیری بوم­شناختی، ابتدا نقشه­های شیب، جهت، ارتفاع، اقلیم، عمق خاک، تراکم پوشش گیاهی، دما، باران، کاربری اراضی منطقه مورد مطالعه تهیه تهیه شد. پس از تهیه نقشه­های یاد شده با روی هم­گذاری نقشه شبکه­بندی منطقه و لایه­های اطلاعاتی ذکر شده، کد محدودیت طبقات غالب استخراج، و از مجموع آن­ها در هر واحد، آسیب­پذیری به دست می­آید. با توجه به کد محدودیت­های محاسبه شده از نقشه­ها، دامنه اعداد به دست آمده در چهار طبقه درجه­بندی شد. میزان آسیب­پذیری طبقات با استفاده از اصل مقادیر آستانه­ی در علم بوم­شناختی تعیین می­گردد. بر اساس این اصل با نزدیک شدن مقدار طبقات به مقدار آستانه­ای خود، آسیب­پذیری آن­ها بیشتر می­شود (27). برای برآورد مجموع شاخص آسیب­پذیری هر یک از واحدها و طبقه­بندی آن­ها از رابطه (2) استفاده شد. در این رابطه:

(2)

E (a-b)/4

  • :E عدد افزایش هر طبقه
  • a: بزرگترین عدد آسیب‌پذیری
  • b: کوچکترین عدد آسیب‌پذیری
  • عدد4 بیانگر چهار طبقه، یا چهار کلاس آسیب‌پذیری
  • (a-b): تفاضل بزرگترین و کوچکترین عدد آسیپ­پذیری

در این مطالعه پس از تعیین مشخصه‌های سه‌گانه مدل تخریب شامل شدت عوامل تخریب، تراکم فیزیولوژیک جمعیت و آسیب­پذیری اکولوژیکی؛ با استفاده از نرم‌افزار Excell، ضریب تخریب در هر یک از سلول‌های شبکه، محاسبه و تحلیل شد. سپس جهت انجام تصمیم‌گیری، ضرایب محاسبه شده با استفاده از مدل تخریب فازی (22) جدول3 طبقه­بندی گردید.

 

 

جدول 3-مدل فازی طبقه­بندی ضرایب تخریب (22)

Table 3. Fuzzy model for classification of degradation coefficients (22)

تصمیم گیری برای توسعه

دامنه ضریب تخریب

طبقه

مستعد توسعه بیش­تر

 

33/1- 99/4

1

5- 99/14

2

نیازمند بازسازی

 

15- 99/19

3

56/20- 98/29

4

نیازمند­اقداماتحفاظتی

47-30

5

21/47- 49/73

6

 

در نهایت اولویت­بندی توسعه بر اساس درجه تخریب هر یک از پیکسل­ها و شرایط محلی از قبیل منابع آبی (شامل: چشمه، قنات، چاه) و گسل­های منطقه انجام شد. برای اولویت بندی؛ جدول4 به عنوان مبنای کار مورد استفاده قرار گرفت.

 

 

جدول 4- اولویت بندی توسعه بر اساس درجه تخریب هر پیکسل (22)

Table 4. Development prioritization based on the degree of degradation of each pixel (22)

اولویت­بندی توسعه

دامنه تخریب

اولویت اول توسعه

49/2-0

اولویت دوم توسعه

99/4-5/2

اولویت سوم توسعه

49/7-5

اولویت چهارم توسعه

99/9-5/7

اولویت پنجم توسعه

49/12-10

اولویت ششم توسعه

99/14-5/12

 



 

یافته­ها

 

نتایج حاصل از اجرای مدل تخریب و محاسبه مؤلفه­های سه­گانه آن در منطقه حفاظت­شده باغ شادی نشان داد در مجموع 8 عامل مهم در تخریب نقش دارند (جدول 1) که مجموع حداکثر و حداقل امتیاز شدت هر یک از عامل­ها در پیکسل­ها به ترتیب 1278 امتیاز برای فعالیت­های گردشگری و 697 امتیاز برای بوته­کنی در منطقه دست آمد. به لحاظ شدت عوامل تخریب پیکسل­های 245، 244، 243 دارای بالاترین مجموع  امتیاز (30) و پیکسل­های 275، 253، 252، 229، 228، 205 دارای کم­ترین مجموع امتیاز (12) می‌باشند.

نتایج به­دست آمده از محاسبه شاخص آسیب­پذیری نشان می­دهد در بین پیکسل­های منطقه حفاظت­شده باغ شادی پیکسل 234 با شاخص آسیب­پذیری 171/39 بالاترین میزان آسیب­پذیری و پیکسل 376 با شاخص آسیب­پذیری 605/9 پایین­ترین میزان آسیب­پذیری در منطقه مورد مطالعه را دارد. بنابراین مجموع حداقل و حداکثر کدهای محدودیت در منطقه براساس رابطه (2) محاسبه دامنه و طبقات آسیب­پذیری به ترتیب برابر با 605/9 و 171/39 و فاصله طبقات  391/7 است (جدول5).

 

جدول 5- شاخص آسیب‌پذیری اکولوژیکی

Table 5. Ecological Vulnerability Index

a (بزرگ‌ترین عدد آسیب‌پذیری)

171/39

b (کوچک‌ترین عدد آسیب‌پذیری)

605/9

a-b (دامنه تغییرات)

566/29

E (فاصله طبقات)

391/7

 

 

جدول 6- طبقه­بندی آسیب­پذیری بوم­شناختی

Table 6. Classification of ecological vulnerabilities

میزان آسیب­پذیری

دامنه آسیب­پذیری

مساحت (هکتار)

مساحت (درصد)

درجه آسیب­پذیری

مقاوم

996/16-605/9

3425

74/33

4

نیمه حساس

388/24-997/16

4050

9/39

3

حساس

780/31-389/24

2050

2/20

2

آسیب­پذیر

171/39-781/31

625

16/6

1

 

 

نتایج حاصل از شاخص آسیب­پذیری اکولوژیکی هر یک از پیکسل­ها نشان می­دهد از مجموع 406 پیکسل 137 پیکسل در طبقه مقاوم (3425 هکتار) و 163 پیکسل در طبقه نیمه حساس (4050 هکتار) و 81 پیکسل در طبقه حساس (2050 هکتار) و 25 پیکسل در طبقه آسیب پذیر (625 هکتار) قرار دارند (جدول6). شکل2 نقشه طبقات آسیب­پذیری اکولوژیکی منطقه حفاظت­شده باغ شادی را نشان می­دهد.

نتایج حاصل از تعیین تراکم فیزیولوژیک برای جمعیت همه پیکسل­ها، با استفاده از نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن (25) محاسبه و با توجه به حضور گردشگر در منطقه، تعداد آن­ها در برآورد تراکم فیزیولوژیک لحاظ شد. روستاهایی که افراد در آن سکونت داشتند شامل باغ معدن، قناتو و سایت بودند (منطقه به سه ناحیه تقسیم، پس از برآورد تراکم برای هر منطقه تمام پیکسل­هایی که در آن ناحیه قرار داشتند همان کد را گرفتند). نتایج نشان می­دهد که باغ معدن دارای بالاترین میزان تراکم فیزیولوژیک (512/0) می­باشد که نشان دهنده فشار جمعیت بر منطقه و فقدان زمین مناسب زیر کشت است و کم­ترین آن مربوط به قناتو (018/0) است.

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2- نقشه طبقات آسیب­پذیری اکولوژیکی منطقه حفاظت­شده باغ شادی

Figure 2. Map of ecological vulnerability classes of the Shadi Garden protected are

 

 

 

در مرحله آخر پس از تعیین مشخصه‌های سه‌گانه مدل تخریب با استفاده از نرم‌افزار Excell، ضریب تخریب در هر یک از سلول‌های شبکه مورد محاسبه و تحلیل قرار گرفت. پیکسل شماره 234 دارای بزرگترین عدد تخریب (171/39) و مجموع شدت عوامل تخریب در آن 17 بوده و کم­ترین آن پیکسل شماره 376 دارای ضریب تخریب 605/9 و شدت عوامل تخریب در آن 25 بوده است. همچنین عوامل تخریب در هر سه پیکسل 245، 244، 243 یکسان و دارای بالاترین مجموع شدت تخریب (30) می­باشد و مجموع شدت تخریب در پیکسل­های 205، 228، 275، 229، 253، 252 کم­ترین عدد (12) دست آمد. نتایج به­دست آمده از تطبیق ضرایب تخریب واحدهای مطالعاتی با الگوی فازی طبقه­بندی ضرایب تخریب (جدول7)، نشان می­دهد به لحاظ کیفیت سرزمین، 2825 هکتار از منطقه در طبقه مستعد توسعه بیش­تر (طبقه دوم)، 3575 هکتار در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه اول، 2975 هکتار در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه دوم و 775 هکتار در طبقه نیازمند اقدامات حفاظتی (طبقه اول) قرار دارد (شکل3).

 

 

جدول 7- تصمیم­گیری بر اساس مدل فازی تخریب در منطقه حفاظت شده باغ شادی

Table 7. Decision making based on fuzzy demolition model in the protected area of Bagh Shadi

تصمیم­گیری

طبقه تخریب

دامنه تخریب

تعداد واحدها

اولویت­بندی

مستعد توسعه بیش­تر

1

49/2-0

-

اولویت اول توسعه

99/4-5/2

-

اولویت دوم توسعه

2

49/7-5

-

اولویت سوم توسعه

99/9-5/7

2

اولویت چهارم توسعه

49/12-10

36

اولویت پنجم توسعه

99/14-5/12

75

اولویت ششم توسعه

نیازمند بازسازی

1

99/19-15

143

 

2

98/29-56/20

119

 

نیازمند اقدامات حفاظتی

1

47-30

31

 

2

49/73-21/47

-

 



 

شکل3- نقشه آسیب­پذیری فازی منطقه حفاظت­شده باغ شادی

Figure 3. Fuzzy vulnerability map of Shadi Garden protected area

 

 

تعیین اولویت توسعه با توجه به جدول4 نقشه پیکسل­ها با نقشه منابع آبی و گسل­ها برای تعیین اولویت روی هم­گذاری شدند. با توجه به این­که منطقه دارای طبقه مستعد توسعه بود در 3 طبقه از اولویت توسعه قرار گرفتند که در جدول 8 آمده است.

 

 

جدول8- نتایج حاصل از اولویت­بندی پیکسل­ها برای توسعه

Table 8. Results of pixel prioritization for development

تصمیم­گیری برای توسعه

اولویت بندی

مساحت (هکتار)

 

مستعد توسعه

اولویت چهارم

50

اولویت پنجم

900

اولویت ششم

1875

 

 

 

شکل 4- اولویت­بندی واحدهای مستعد توسعه در منطقه حفاظت­شده باغ شادی

Figure 4. Prioritization of development potential units in the protected area of Bagh Shadi

 

 

بحث و نتیجه­گیری

 

یافته­ها نشان داد از میان 406 پیکسل در منطقه هیچ یک از آن­ها دارای ضریب تخریب صفر نبود و هر گونه دخل و تصرف و تغییر در روند طبیعی کارکردهای زیستی می­تواند سبب وارد آمدن صدمه­های جبران­ناپذیری شود که جبران آن به زمان طولانی نیاز خواهد داشت. بر اساس طبقه­بندی مدل فازی منطقه به لحاظ کیفیت سرزمین، 2825 هکتار (83/27%) از منطقه در طبقه مستعد توسعه بیش­تر (طبقه دوم)، 3575 هکتار (22/35%) در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه اول و 2975 هکتار (31/29%) در طبقه نیازمند بازسازی در طبقه دوم، 775 هکتار (64/%7) در طبقه نیازمند اقدامات حفاظتی (طبقه اول) قرار دارد و از آنجایی که منطقه در طبقه مستعد توسعه بیشتر قرار گرفت، بر اساس دامنه تخریب پیکسل­ها به 3 اولویت تقسیم شدند که اولویت چهارم توسعه 50 هکتار، اولویت پنجم توسعه 900 هکتار، اولویت ششم توسعه 1875 هکتار را به خود اختصاص داده­اند. عوامل تخریب شناسایی شده در منطقه آتش­سوزی، بوته­کنی، چرای دام، فعالیت­های گردشگری، زباله­ریزی، آفات، خشکسالی؛ شکار بدون مجوز بود که فعالیت­های گردشگری بیشترین تخریب در منطقه را داشتند. در مطالعات مشابه از جمله: رضازاده و همکاران (1398) (20) به ارزیابی اثرات محیط­زیستی توسعه در منطقه حفاظت شده باشگل با کاربرد مدل تخریب سیمای سرزمین پرداختند. ضرایب تخریب در هریک از واحدها بر اساس نظریه فازی در 6 طبقه و 3 دسته طبقه­بندی شدند. نتایج نشان داد که به لحاظ کیفیت سرزمین 7/34% در طبقه 2 (مستعد توسعه)، 23/49% از منطقه در طبقه 3 (نیازمند بازسازی) و 07/16% در طبقه 5 (نیازمند حفاظت) قرار دارد. به طور کلی، با توجه به شرایط محلی، بدون توسعه بیشتر، اهداف مدیریت منطقه باید به سمت بازسازی و اقدام­های حفاظتی پیش رود. شیر محمدی و همکاران (1395) (21) ارزیابی آثار محیط­زیستی توسعه بر منطقه حفاظت شده کرکس با استفاده از مدل تخریب انجام داده­اند. کل منطقه به 3 پهنه مستعد توسعه، نیازمند بازسازی و نیازمند اقدام­های حفاظتی تقسیم شد. با وجود مناطق مستعد توسعه درجه 2 در منطقه، با توجه به اولویت­بندی صورت گرفته بر اساس شرایط محلی و در نظر گرفتن مسائل اجتماعی- اقتصادی، امکان توسعه بیشتر وجود ندارد. یارعلی و همکاران (1389) (24) به ارزیابی اثرهای محیط­زیستی توسعه (EIA) بر منطقه حفاظت شده اشترانکوه با استفاده از مدل تخریب پرداختند. ضرایب تخریب در هر یک از شبکه­های کاری منطقه بر اساس نظریه فازی در 6 طبقه و 3 دسته طبقه­بندی و کلیه شبکه­ها از نظر شدت و میزان تخریب با یکدیگر مقایسه شدند. کل منطقه به سه پهنه با توانایی توسعه بیشتر (کیفیت برتر)، نیازمند بازسازی و نیازمند اقدامات حفاظتی تقسیم شد. طبق نتایج 58/94% از مساحت منطقه با کیفیت، 06/%5 نیازمند بازسازی و 36/0% نیازمند اقدامات حفاظتی شناسایی گردید. از نظر اولویت­یندی توسعه در مناطق حفاظت شده، 5/82% منطقه حفاظت شده بنابر دلایل محیط­زیستی غیر قابل توسعه­اند.

با توجه به یافته­های پژوهش می­توان نتیجه گرفت اجرای مدل تخریب علاوه بر مشخص کردن نواحی آسیب­پذیر و مقاوم در برابر فعالیت­های انسانی و میزان تخریب ناشی از اجرای فعالیت­ها در گذشته امکان توسعه در آینده را به صورت کمی به مدیران نشان می­دهد.

به دلیل حساس بودن شرایط اکولوژیکی منطقه حفاظت­شده باغ شادی، توسعه شهری، روستایی و صنعتی، چون تراکم جمعیتی بالایی را در واحدهای نشانزد ایجاد می­نماید و به دنبال آن درجه تخریب را افزایش می­دهد توصیه نمی­شود. از آنجا که محیط طبیعی منطقه مورد مطالعه دارای جاذبه­های بی­نظیر گردشگری است، در حین برنامه­ریزی برای تفرج گسترده به­ویژه در مناطق حفاظتی، طراحی منظر و محیط در این منطقه با توجه به توان توسعه آن توصیه می­گردد.

 

References

  1. Le Saout, S., Hoffmann, M., Shi, Y., Hughes, A., Bernard, C., Brooks, T. M., Rodrigues, A. S. 2013. Protected areas and effective biodiversity conservation. Science. 342 (6160): 803-805.
  2. MadJnoonian, H. 2014. Protected Areas (Vol. I) Principles and Measures for the Protection of Parks and Areas in Iran and the World. De Negar Publications. First Edition. (In Persian)
  3. Bligin, A. 2015. Analysis of the Environmental Impact Assessment (EIA) Directive and the EIA decision in Turkey. Environmental Impact Assessment Review. 53 (2015): 40–51.
  4. Farhadian, M., Kiani, V. 2014. Assessment of environmental, social and economic effects by rapid matrix method with emphasis on water resources management (Case study: Green Nahavand Dam). International Quarterly Journal of Water Resources Analysis and Development. 2 (1): 109- 118. (In Persian)
  5. Yadollahi Saber, R., Ghafariyan bahraman, M., Alizadeh, M., Khatibizadeh, M. Environmental Impact Assessment of Tehran Iran Khodro Factory (EIA). Environmental Science and Technology. 21 (7): 124- 135. (In Persian)
  6. Morrison- Saunders, A., Retief, F. 2012. Walking the sustainability assessment talk - Progressing the practice of environmental impact assessment (EIA). Environmental Impact Assessment Review. 36 (2012): 34- 41.
  7. Dashti, S., Sabzghabaei, Gh., Jafarzadeh, K., Bazmara Baleshti, M. 2016. The Role of Landscape Ecology Spatial Structure Analysis in Environmental Impact Assessment (EIA) (Case Study: Miankaleh International Wetland). Environmental Science and Technology. 22 (2): 93- 105. (In Persian)
  8. Danehkar, A., Jafari, Sh. 2017. Degradation assessment of Jajrood protected area using landscape degradation model. RS & GIS for Natural Resources. 8 (2): 17- 32. (In Persian)
  9. Jafari, A., Yarali, N., Azadegan Dehkordi, S. 2014. Assessing the effects of development on the environment of Chaharmahal and Bakhtiari province and determining the priority of villages for development using the degradation model. Geography and Territorial Spatial Arrangement. 13 (2014): 107- 118. (In Persian)
  10. Makhdoum, M. 1993. Environment and East Azerbaijan. Proceedings of the Development Seminar and East Azerbaijan, East Azerbaijan Governorate. (In Persian)
  11. Makhdoum, M., Mansouri, M. 1999. Investigation and recognition of the effects of development on the environment of Hormozgan province by the degradation model method. Journal of Environmental Studies. 23: 49- 56. (In Persian)
  12. Chamani, A., Makhdoum, M., Jafari, M., Khorasani, N., Cheraghi, M. 2005. Evaluation of development effects on the environment of Hamedan province using degradation model. Journal of Environmental Studies. 37: 35- 44. (In Persian)
  13. Jafari, H. R. 2001. Systematic application of degradation model in evaluating the effects of development on the watershed of Latian Dam. Journal of Environmental Studies. 27: 109- 120. (In Persian)
  14. Sepehr, H., Makhdoum, M., Faryadi, Sh., Ramazani Mehraban, M. 2011. Assessment of land quality in protected areas using the degradation model (Case study: Turan protected area). Environmental researches. 6 (11). (In Persian)
  15. Oghnoum, M., Feghhi, J., Makhdoum, M., Jabarian Amiri, B. 2015. Environmental Impact Assessment of Forestry Plan Using degradation Model (Case Study: Patem-Khairud Forest Section). Environmental researches. 5 (10): 15- 26. (In Persian)
  16. Yar Ali, N., Mafi gholami, D., Jafari, A., Seifollahi, M. 2013. Assessing the environmental effects of development on the Zayandehrud watershed using the degradation model. Third Environmental Planning and Management Conference. Tehran. University of Tehran. (In Persian)
  17. Jahani, A., Feghhi, J., Makhdoum, M. F., Omid, M. 2016. Optimized forest degradation model (OFDM): an environmental decision support system for environmental impact assessment using an artificial neural network. Journal of Environmental Planning and Management. 59 (2): 222- 244.
  18. Report of Yazd Environment Department, 2019. (In Persian)
  19. Detailed plan of Yazd city, architects and urban planners, summer 2017. (In Persian).
  20. Rezazadeh, S., Jahani, A., Goshtasb Megooni, H., Makhdoum, M. 2019. Assessing the environmental effects of development in the Bashgol Protected Area using the Landscape degradation Environmental researches.19: 15- 26. (In Persian)
  21. Shir Mohammadi, A., Jahani, A., Aetamad, V., Zargham, N., Makhdoum, M. 2016. Assessing the environmental impact of development on the vulture protected area using the degradation Environmental researches. 7 (14): 91- 102. (In Persian)
  22. Makhdoum, M. F. 2002. Degradation model: a quantitative EIA instrument, acting as a Decision Support System (DSS) for environmental management. Environmental management. 30 (1): 151-156.
  23. Miler, J. T. 1998. Living in the environment (translated by Majid Makhduom). University of Tehran Publishers, 341 p. (In Persian)
  24. Yar Ali, N., Soltani, A., Jafari, A., Mafi gholami, D., Mahmoudi, M. 2010. Environmental Impact Assessment (EIA) on Oshtrankouh Protected Area using degradation Model. Environmental researches. 1 (1): 13- 22. (In Persian)
  25. Statistical Center of Iran, 2016. (In Persian)
  26. Turner, B. L., Kasperson, R. E., Matson, P. A., McCarthy, J. J., Corell, R. W., Christensen, L., Polsky, C., 2003. A framework for vulnerability analysis in sustainability science. Proceedings of the national academy of sciences. 100 (14): 8074- 8079.
  27. Jabarian Amiri, B. 1999. Assessing the environmental effects of Amirkabir hydroelectric dam on the environment by using the environmental degradation model. Iranian Journal of Energy. 3 (5): 17- 27. (In Persian)



 

 

 

1- دانشجوی کارشناسی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

2- دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.* (مسوول مکاتبات)

3- دانشیارگروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

1- MSc Student assessment and land use planning, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran.

2- Associate Professor, Department of Environmental Sciences & Engineering, Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, P.O. Box184, Ardakan, Iran. *(Corresponding Author)

3- Associate Professor, Department of Nature Engineering, Faculty of Agriculture & Natural Resources, Ardakan University, Ardakan, Iran.

[5]- Environmental impact Assessment

  1. Le Saout, S., Hoffmann, M., Shi, Y., Hughes, A., Bernard, C., Brooks, T. M., Rodrigues, A. S. 2013. Protected areas and effective biodiversity conservation. Science. 342 (6160): 803-805.
  2. MadJnoonian, H. 2014. Protected Areas (Vol. I) Principles and Measures for the Protection of Parks and Areas in Iran and the World. De Negar Publications. First Edition. (In Persian)
  3. Bligin, A. 2015. Analysis of the Environmental Impact Assessment (EIA) Directive and the EIA decision in Turkey. Environmental Impact Assessment Review. 53 (2015): 40–51.
  4. Farhadian, M., Kiani, V. 2014. Assessment of environmental, social and economic effects by rapid matrix method with emphasis on water resources management (Case study: Green Nahavand Dam). International Quarterly Journal of Water Resources Analysis and Development. 2 (1): 109- 118. (In Persian)
  5. Yadollahi Saber, R., Ghafariyan bahraman, M., Alizadeh, M., Khatibizadeh, M. Environmental Impact Assessment of Tehran Iran Khodro Factory (EIA). Environmental Science and Technology. 21 (7): 124- 135. (In Persian)
  6. Morrison- Saunders, A., Retief, F. 2012. Walking the sustainability assessment talk - Progressing the practice of environmental impact assessment (EIA). Environmental Impact Assessment Review. 36 (2012): 34- 41.
  7. Dashti, S., Sabzghabaei, Gh., Jafarzadeh, K., Bazmara Baleshti, M. 2016. The Role of Landscape Ecology Spatial Structure Analysis in Environmental Impact Assessment (EIA) (Case Study: Miankaleh International Wetland). Environmental Science and Technology. 22 (2): 93- 105. (In Persian)
  8. Danehkar, A., Jafari, Sh. 2017. Degradation assessment of Jajrood protected area using landscape degradation model. RS & GIS for Natural Resources. 8 (2): 17- 32. (In Persian)
  9. Jafari, A., Yarali, N., Azadegan Dehkordi, S. 2014. Assessing the effects of development on the environment of Chaharmahal and Bakhtiari province and determining the priority of villages for development using the degradation model. Geography and Territorial Spatial Arrangement. 13 (2014): 107- 118. (In Persian)
  10. Makhdoum, M. 1993. Environment and East Azerbaijan. Proceedings of the Development Seminar and East Azerbaijan, East Azerbaijan Governorate. (In Persian)
  11. Makhdoum, M., Mansouri, M. 1999. Investigation and recognition of the effects of development on the environment of Hormozgan province by the degradation model method. Journal of Environmental Studies. 23: 49- 56. (In Persian)
  12. Chamani, A., Makhdoum, M., Jafari, M., Khorasani, N., Cheraghi, M. 2005. Evaluation of development effects on the environment of Hamedan province using degradation model. Journal of Environmental Studies. 37: 35- 44. (In Persian)
  13. Jafari, H. R. 2001. Systematic application of degradation model in evaluating the effects of development on the watershed of Latian Dam. Journal of Environmental Studies. 27: 109- 120. (In Persian)
  14. Sepehr, H., Makhdoum, M., Faryadi, Sh., Ramazani Mehraban, M. 2011. Assessment of land quality in protected areas using the degradation model (Case study: Turan protected area). Environmental researches. 6 (11). (In Persian)
  15. Oghnoum, M., Feghhi, J., Makhdoum, M., Jabarian Amiri, B. 2015. Environmental Impact Assessment of Forestry Plan Using degradation Model (Case Study: Patem-Khairud Forest Section). Environmental researches. 5 (10): 15- 26. (In Persian)
  16. Yar Ali, N., Mafi gholami, D., Jafari, A., Seifollahi, M. 2013. Assessing the environmental effects of development on the Zayandehrud watershed using the degradation model. Third Environmental Planning and Management Conference. Tehran. University of Tehran. (In Persian)
  17. Jahani, A., Feghhi, J., Makhdoum, M. F., Omid, M. 2016. Optimized forest degradation model (OFDM): an environmental decision support system for environmental impact assessment using an artificial neural network. Journal of Environmental Planning and Management. 59 (2): 222- 244.
  18. Report of Yazd Environment Department, 2019. (In Persian)
  19. Detailed plan of Yazd city, architects and urban planners, summer 2017. (In Persian).
  20. Rezazadeh, S., Jahani, A., Goshtasb Megooni, H., Makhdoum, M. 2019. Assessing the environmental effects of development in the Bashgol Protected Area using the Landscape degradation Environmental researches.19: 15- 26. (In Persian)
  21. Shir Mohammadi, A., Jahani, A., Aetamad, V., Zargham, N., Makhdoum, M. 2016. Assessing the environmental impact of development on the vulture protected area using the degradation Environmental researches. 7 (14): 91- 102. (In Persian)
  22. Makhdoum, M. F. 2002. Degradation model: a quantitative EIA instrument, acting as a Decision Support System (DSS) for environmental management. Environmental management. 30 (1): 151-156.
  23. Miler, J. T. 1998. Living in the environment (translated by Majid Makhduom). University of Tehran Publishers, 341 p. (In Persian)
  24. Yar Ali, N., Soltani, A., Jafari, A., Mafi gholami, D., Mahmoudi, M. 2010. Environmental Impact Assessment (EIA) on Oshtrankouh Protected Area using degradation Model. Environmental researches. 1 (1): 13- 22. (In Persian)
  25. Statistical Center of Iran, 2016. (In Persian)
  26. Turner, B. L., Kasperson, R. E., Matson, P. A., McCarthy, J. J., Corell, R. W., Christensen, L., Polsky, C., 2003. A framework for vulnerability analysis in sustainability science. Proceedings of the national academy of sciences. 100 (14): 8074- 8079.
  27. Jabarian Amiri, B. 1999. Assessing the environmental effects of Amirkabir hydroelectric dam on the environment by using the environmental degradation model. Iranian Journal of Energy. 3 (5): 17- 27. (In Persian)